Khi học tiếng Anh ở FPT Polytechnic Cần Thơ, chắc hẳn các chú Ong không còn xa lạ gì với đặc sản thi bảo vệ cuối môn siêu quan trọng – thuyết trình. Ở phần thi này, mỗi bạn sẽ bốc thăm 1 chủ đề trong 4 chủ đề đã được học trải dài suốt khóa học, và có 5 phút trình bày phần bài soạn của mình.
Thuyết trình trước đây hay hiện tại đều không hề dễ, kĩ năng này luôn được xem là “cơn ác mộng” với hầu hết những bạn sinh viên FPT Polytechnic Cần Thơ nói chung và các bạn trường khác nói riêng. Khả năng nói tốt không phải là bẩm sinh. Nhiều người mặc định rằng ai đó giỏi phát biểu, thuyết trình hay nói trước công chúng là do họ có năng khiếu thiên bẩm. Chính việc so sánh bản thân với những cá nhân như thế sẽ bào mòn sự tự tin và hứng thú của bạn, khiến việc cải thiện kỹ năng thuyết trình càng trở nên khó khăn bởi những suy nghĩ kiểu “có cố thì cũng không giỏi được đâu”.
May mắn thay, có nhiều công cụ hữu ích giúp ta diễn thuyết hiệu quả. Trong đó, phương pháp 5 bước chuẩn bị bài thuyết trình được người viết tích góp và điều chỉnh trong quá trình giảng dạy thực tế sẽ giúp bạn tạo nền tảng cho việc xây dựng bài thuyết trình để xác định đâu là trọng tâm, các luận điểm nên sắp xếp ra sao và thông điệp cần truyền đạt như thế nào cho hiệu quả.
Bước 1: Lên ý tưởng
Hãy bắt đầu bằng việc nghiên cứu chủ đề của bạn. Đọc sách, bài báo, xem video, hoặc nghe các bài thuyết trình khác về chủ đề đó để hiểu rõ hơn về nó. Bạn có thể đem chủ đề thuyết trình của mình đi thảo luận và phản biện với người khác. Bạn có thể trực tiếp trò chuyện với bạn bè của mình hoặc tham gia vào các diễn đàn trực tuyến. Nghe ý kiến đa dạng từ người khác có thể giúp mở rộng tầm nhìn và nảy sinh thêm những ý tưởng mới ngoài mong đợi của bản thân.
Đối với những người học thích vẽ vời và sáng tạo, hãy sử dụng kỹ thuật mind mapping để tổ chức và khám phá ý tưởng. Bắt đầu với một ý tưởng chính và kết nối nó với các ý tưởng phụ trong lúc thực hành, điều này giúp bạn tạo ra một bức tranh toàn diện về chủ đề của mình.
Tiếp đến, xem xét những kinh nghiệm cá nhân của bạn liên quan đến chủ đề. Câu chuyện và trải nghiệm thực tế có thể là nguồn cảm hứng tốt cho bài thuyết trình của bạn và điều này còn dễ dàng giúp bạn kết nối sâu với khán giả của mình
Bước 2: Định hình bố cục
Khi đã quyết định được nội dung thuyết trình, hãy cân nhắc cách sắp xếp ý. Bạn dự định trình bày theo chủ điểm, theo trình tự thời gian, hay theo hướng vấn đề và giải pháp ? Nếu chưa quên thuyết trình, trước tiên bạn hãy thử chia bố cục bài nói theo thứ tự mở bài, thân bài, và kết luận. Khi đã thành thạo hơn, bạn nên tìm hiểu thêm các cách bố cục khác như đã gợi ý về tên gọi ở trên.
Bước 3: Trau chuốt cách diễn đạt
Tới bước này, hẳn là bạn đã vẽ ra được khung xương cơ bản của bài nói với chủ điểm chính, các chủ đề nhỏ và thông điệp. Bây giờ, hãy bắt đầu “đắp” thêm câu từ cho các thông điệp chính của bạn. Trong quá trình này, hãy rà soát xem từ ngữ sử dụng đã chính xác chưa, cách diễn giải có rõ ràng không. Hãy điều chỉnh để đảm bảo các thông điệp của bạn được truyền tải mạch lạc nhất có thể.
Điều quan trọng là bạn phải hình dung trước được nội dung sẽ nói. Để làm được vậy, hãy dùng những từ ngữ và cách diễn đạt cụ thể thay vì trừu tượng, từ đó giúp thông điệp của các bạn dễ được khắc sâu vào tâm trí người đọc hơn.
Bước 4: Ghi nhớ
Sau khi tìm được cách diễn đạt, bạn hãy viết những nội dung nghiền ngẫm ra và ghi nhớ. Nhiều người thường có thói quen viết ra toàn bộ nội dung và học thuộc lòng trước khi phát biểu, nhưng việc học thuộc như vậy có lẽ không đem lại hiệu quả tương xứng với thời gian mà ta đầu tư cho nó. Thay vào đó, cách hiệu quả hơn là ghi nhớ từ khóa, tập trung vào các thông điệp chính.
Khi học thuộc từng từ y như trong thứ tự trong kịch bản, bài phát biểu của bạn có thể sẽ không tự nhiên do bạn mãi tập trung nói lại cho đúng từng câu, một khi lỡ nói vấp váp hay bị quên từ, bạn sẽ rất khó bắt nhịp lại. Trong khi đó, nếu chuẩn bị và ghi nhớ bài nói theo dàn ý khái quát và các từ khóa quan trọng, bạn sẽ có một bài nói tự nhiên và trôi chảy hơn.
Bước 5: Luyện tập trình bày
Cuối cùng, dựa trên kịch bản hay dàn ý đã chuẩn bị, bạn cần luyện tập để trình bày để kiểm tra xem giọng nói, tư thế, cử chỉ của mình cùng các khía cạnh khác có phù hợp với nội dung bài nói hay không. Nếu chuẩn bị kỹ càng, không bỏ qua bước nào, bạn sẽ dễ dàng hình dung được trong đầu tổng quan bài trình bày của mình. Ngoài ra, trong lúc chuẩn bị, việc dự đoán trước các tình huống có khả năng xảy ra sẽ giúp giảm đáng kể những lo lắng về việc thuyết trình
Có thể nhìn bảng tóm tắt sau đây để tham khảo
V
| Việc cần làm | Phương pháp | |
| Ý tưởng | Tư duy nội dung cho bài nói
Trọng tâm là tìm ra điểm cân bằng giữa hứng thú của người nghe, trên cơ sở phân tích khán giả, và điều người nói muốn truyền tải “Nói cái gì?” |
động não
(brainstorming) |
| Bố cục | Tổ chức nội dung đã tư duy ở giai đoạn trước theo trình tự hợp lí sao cho người nghe dễ dàng hiểu được.
“Nói theo trình tự nào?” |
Cấu trúc 3 phần :
Bố cục theo thời gian Bố cục theo quan hệ nhân quả Bố cục theo vấn đề giải pháp |
| Diễn đạt | Tìm ra cách diễn đạt hiệu quả nhất.
“Diễn đạt như thế nào?” |
Rà soát điều chỉnh để đảm bảo tính chính xác, tính phù hợp, tính rõ ràng và tính mạch lạc |
| Ghi nhớ | Ghi nhớ nội dung đã chuẩn bị để truyền đạt hiệu quả. Cân bằng giữa phương pháp truyền đạt nguyên văn và phương pháp nhấn mạnh vào việc bổ sung ý cho thông điệp chính | Viết dàn ý khái quát
Thuyết trình với từ khóa Sử dụng các thẻ nhớ (cue card) |
| Trình bày | Trình bày trước khán giả.
“ trình bày như thế nào ?” |
Luyện tập
Sử dụng các yếu tố ngôn ngữ và phi ngôn ngữ |
Khi chuẩn bị bài nói, hãy tập vận dụng thật tốt phương pháp 5 bước này. Với những ai bị căng thẳng khi nói trước đám đông, những ai dám nghĩ rằng bản thân vốn không giỏi ăn nói, và cả những ai cho rằng lời nói của mình không có sức thuyết phục, tất cả đều có khả năng thay đổi đáng kể nhờ thực hiện 5 bước chuẩn bị bài thuyết trình này.
Giảng viên Nguyễn Lê Ngọc Ngân
Bộ môn Cơ bản
FPT Polytechnic Cần Thơ
