Trong nhận thức phổ biến của sinh viên, Marketing thường được xem là một lĩnh vực thiên về sáng tạo, nơi ý tưởng, cảm xúc và khả năng kể chuyện đóng vai trò trung tâm. Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, Marketing không còn chỉ là “nghệ thuật thuyết phục”, mà đang dần trở thành một lĩnh vực dựa trên dữ liệu. Sự phát triển của Marketing Analytics đã làm thay đổi cách doanh nghiệp ra quyết định, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với người học. Câu hỏi “có cần giỏi toán hay không” vì thế cần được nhìn nhận lại dưới một góc độ sâu sắc hơn.
Từ toán học đến “tư duy dữ liệu” trong Marketing
Trước hết, cần khẳng định rằng Marketing không đòi hỏi người học phải giỏi toán theo nghĩa học thuật truyền thống. Những kiến thức như giải tích, xác suất nâng cao hay chứng minh toán học không phải là yêu cầu phổ biến trong công việc Marketing. Tuy nhiên, điều mà sinh viên cần lại nằm ở một cấp độ khác: đó là khả năng tư duy logic và hiểu dữ liệu. Đây là năng lực giúp người làm Marketing không chỉ tạo ra nội dung, mà còn hiểu được hiệu quả của nội dung đó.
Marketing hiện đại chuyển mình sang lĩnh vực Marketing Analytics. Điều doanh nghiệp cần ở một Marketer đòi hỏi các năng lực: Đọc vị dữ liệu tức đang cố gắng nói lên điều gì về khách hàng? Đặt câu hỏi đúng để tìm ra nguyên nhân cốt lõi của một vấn đề; và Đúc kết insight khi biến những con số vô tri thành chiến lược hái ra tiền.
Khi cảm tính nhường chỗ cho số liệu
Đã qua rồi thời kỳ làm Marketing dựa trên “mình thấy hay” hoặc “mình đoán thế”. Với sự lên ngôi của các nền tảng công nghệ, mọi “dấu chân” của khách hàng đều được lưu lại: Họ dừng lại bao lâu ở một bài viết? Họ nhấp chuột vào quảng cáo vì điều gì? Tỷ lệ rời bỏ giỏ hàng là bao nhiêu?
Một chiến dịch sáng tạo mà không đem lại kết quả đo lường được thì chỉ dừng lại ở mức nghệ thuật. Người làm marketing giỏi là người biết dùng số liệu để chứng minh sự sáng tạo của mình đang hoạt động hiệu quả.
Một số chỉ số cơ bản mà quan trọng đòi hỏi người làm marketing luôn phải nằm lòng như:
- CTR (Click-Through Rate): Hình ảnh, nội dung quảng cáo… của bạn có đủ hấp dẫn để khách hàng click?
- Conversion Rate (Tỷ lệ chuyển đổi): Khách hàng có thực sự “xuống tiền” hay chỉ đứng ngoài xem?
- ROI (Return on Investment): Bài toán kinh tế cuối cùng – 1 đồng chi ra mang về bao nhiêu đồng lợi nhuận?
Chỉ số ở đây không chỉ để báo cáo, mà còn cần để tối ưu. Ví dụ: nếu CTR thấp, các bạn cần thay đổi hình ảnh quảng cáo để tăng tính thu hút; hay nếu Conversion thấp, có thể bạn cần kiểm tra lại quy trình mua hàng. Một ví dụ trên các sàn thương mại điện tử như Shopee. Khi triển khai chương trình khuyến mãi, các nhà bán hàng không chỉ quan tâm đến số lượng đơn hàng, mà còn theo dõi chi phí quảng cáo, tỷ lệ chuyển đổi và lợi nhuận thu được. Nếu doanh thu tăng nhưng chi phí tăng nhanh hơn, chiến dịch đó vẫn chưa đạt hiệu quả. Trong trường hợp này, dữ liệu đóng vai trò như một “công cụ phản biện”, giúp doanh nghiệp tránh những quyết định mang tính cảm tính.
Chọn vị trí công việc để “vừa sức” với con số
Đều làm Marketing nhưng với mỗi vị trí khác nhau, các vai trò, nhiệm vụ cũng rất khác nhau và đòi hỏi những năng lực tương ứng. Mức độ “chạm mặt” với toán học sẽ khác nhau tùy vào định hướng nghề nghiệp vị trí Marketing mà các bạn sinh viên có thể cân nhắc thử sức:
- Content/Creative Marketing: Tập trung vào ngôn từ và hình ảnh. Yêu cầu số liệu ở mức cơ bản để đánh giá mức độ tương tác (Like, Share, View).
- Social Media/Branding: Xây dựng cộng đồng và độ nhận diện. Cần tư duy phân tích trung bình để hiểu về sức khỏe thương hiệu.
- Performance Marketing: những vị trí chuyên về quảng cáo hiệu suất. Đây là nơi các bạn làm việc với con số liên tục để tối ưu ngân sách.
- Marketing Analytics: Dành cho những bạn đam mê dữ liệu, xây dựng dashboard và dự báo xu hướng tương lai.
Nhiều Marketer thành công không xuất phát từ việc xuất sắc trong đọc số liệu, vũ khí của họ là Tư duy Logic. Họ luôn tự hỏi: Tại sao? Nếu làm thế này thì kết quả sẽ ra sao? Có cách nào tốt hơn không? Kỹ năng này không đến từ sách vở lý thuyết mà được tôi luyện qua các dự án thực tế, các kỳ thực tập và việc quan sát thị trường mỗi ngày.
Hành trang cho sinh viên ngay từ bây giờ
Các bạn sinh viên chuyên ngành Digital Marketing đừng đợi đến khi đi làm mới học cách yêu những con số; ngay từ bây giờ, các bạn đã có thể rèn luyện cho mình tư duy logic và các năng lực cần thiết như:
- Làm chủ công cụ: Học tập, thực hành khả năng sử dụng thành thạo các công cụ xử lý dữ liệu (Excel, Google Sheets), kỹ năng đọc hiểu báo cáo…
- Học cách đặt câu hỏi: Đứng trước một fanpage hay một quảng cáo triển khai trong các dự án ở các học kỳ, sinh viên có thể rèn luyện phân tích những nguyên nhân nó thành công hoặc thất bại, để rút ra các bài học.
- Thực hành thực tế: Thử kinh doanh nhỏ hoặc tham gia các câu lạc bộ để trực tiếp quản lý ngân sách và đo lường hiệu quả.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển, nhiều công việc liên quan đến xử lý số liệu có thể được tự động hóa. Tuy nhiên, việc hiểu dữ liệu trong bối cảnh cụ thể và đưa ra quyết định phù hợp vẫn là vai trò của con người. Vì vậy, thay vì lo lắng về việc giỏi toán hay không, các bạn sinh viên cần tập trung vào việc phát triển tư duy phân tích và khả năng học hỏi liên tục.
Học Marketing không yêu cầu các bạn phải giỏi toán theo nghĩa học thuật, nhưng chắc chắn cần khả năng hiểu và sử dụng dữ liệu một cách hiệu quả. Nếu các bạn có thể nhìn vào một con số và đặt ra những câu hỏi đúng, thì các bạn đã đi được một bước rất xa trong hành trình trở thành một người làm Marketing chuyên nghiệp.
Giảng viên Phan Thị Đài Trang
Bộ môn Thương mại điện tử
FPT Polytechnic TP HCM
