Một cuộc thi thành công không chỉ nằm ở những tấm huy chương, mà nằm ở quá trình tham gia – quá trình sinh viên tự tay làm ra sản phẩm, đối mặt với thất bại và tự đứng dậy. Đây chính là nơi họ học được những bài học thực tế, những kỹ năng tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng lại là yếu tố sống còn khi bước vào môi trường doanh nghiệp.
Hiểu quy trình từ căn bản đến hoàn thiện
Trong quá trình hỗ trợ thầy cô xây dựng đường đua hay lắp đặt sân bãi, sinh viên ngành Tự động hóa không chỉ là người hỗ trợ mà là người trực tiếp tham gia vào quá trình triển khai kỹ thuật.
- Đọc và thực thi bản vẽ: Sân thi đấu không chỉ là một đường kẻ ngẫu nhiên mà là một bản vẽ kỹ thuật đòi hỏi sự chính xác. Sinh viên học được cách chuyển đổi một sơ đồ lý thuyết hoặc yêu cầu kỹ thuật (như thiết kế đường đua, lắp đặt hệ thống cảm biến nhận diện vạch) thành một cấu trúc vật lý thực tế.
- Học từ sai số thực tế: Khi hỗ trợ làm sân, các bạn nhận ra rằng mọi thứ ngoài đời thực không hoàn hảo như trong mô hình mô phỏng. Việc xử lý các sai số về kích thước, vật liệu, hay ánh sáng trên sân chính là kinh nghiệm quý giá để thiết kế các hệ thống cảm biến thông minh hoạt động hiệu quả trong môi trường phức tạp.
Giai đoạn phân chia công việc và kỹ năng mềm
Việc chế tạo một chiếc xe đua điện tử (mobile robot – một ứng dụng của Khối kỹ thuật điều khiển thông minh) là một dự án lớn, buộc sinh viên phải tự rèn luyện những kỹ năng mà doanh nghiệp cần nhất:
- Kỹ năng làm việc nhóm (Teamwork): Sinh viên học cách làm việc nhóm và phân chia công việc một cách hiệu quả. Ai chịu trách nhiệm Lập trình điều khiển bằng Vi điều khiển/Arduino, ai phụ trách Thiết kế bản vẽ mạch điện tử, và ai đảm nhận lắp ráp và Vận hành hệ thống.
- Quản lý Thời gian và Áp lực: Sinh viên phải đối mặt với áp lực dự án (deadline assignment, lab, quiz) và học cách quản lý thời gian để hoàn thành sản phẩm kỹ thuật cao trong khi vẫn cân bằng các môn học khác.
Cuộc thi là nơi kiến thức và bản lĩnh cá nhân được thử thách dưới áp lực cạnh tranh.
Thua cuộc: Nâng cao Kỹ năng Chẩn đoán (AI không thể thay thế)
Bài học lớn nhất không phải là giải thưởng, mà là khả năng chẩn đoán và khắc phục sự cố (troubleshooting) khi sản phẩm thất bại.
- Phân tích Thất bại: Khi chiếc xe robot trật đường ray, sinh viên buộc phải ngay lập tức áp dụng trực giác và kinh nghiệm, phân tích nguyên nhân. Có phải do lỗi kỹ thuật cảm biến, hay do chập điện trên mạch?
- Linh hoạt và Khéo léo: Khả năng tỉ mỉ, chính xác khi sửa chữa một linh kiện nhỏ, hàn lại một mối nối, hay hiệu chỉnh lại thông số cảm biến trong thời gian ngắn chính là năng lực của thợ lành nghề. Đây là những thao tác khó lòng thay thế được mà AI và robot rất ngán.
- Tâm lý Vững vàng: Thất bại trong cuộc thi dạy sinh viên kỹ năng xử lý tình huống phát sinh, giữ vững tâm lý và cảm xúc để không bị hoảng loạn, cuốn vào sự sợ hãi của chính mình, từ đó đưa ra những điều chỉnh tức thời và sắc bén.
Chiến thắng: Bài học về tối ưu hóa và sáng tạo
- Tư duy Tối ưu hóa: Chiến thắng không chỉ là xe chạy được, mà là xe chạy nhanh nhất và chính xác nhất. Sinh viên học được cách phân tích yêu cầu điều khiển và đề xuất giải pháp, công nghệ phù hợp để tối ưu hóa hiệu suất (ví dụ: tinh chỉnh thuật toán điều khiển truyền động điện tử công suất).
- Kỹ năng Thuyết trình và Giao tiếp: Sau khi hoàn thành sản phẩm, nhóm phải thuyết trình và bảo vệ ý tưởng của mình. Đây là nơi họ học cách truyền đạt một cách rõ ràng và chuyên nghiệp về kỹ thuật của sản phẩm.
Những kinh nghiệm có được từ quá trình thi đấu, dù thắng hay thua, đã xây dựng nên hành trang dày dặn trải nghiệm cho sinh viên.
Quá trình tham gia các cuộc thi này rèn luyện các kỹ năng mềm quan trọng:
- Kỹ năng giao tiếp và thuyết trình.
- Kỹ năng làm việc nhóm.
- Kỹ năng xử lý tình huống phát sinh trong quá trình thực hiện công việc.
Nhờ những trải nghiệm thực tế đó, sinh viên tốt nghiệp có được hành trang – những kỹ năng, kiến thức, kinh nghiệm tích lũy – đủ để có được sự hài lòng của nhà tuyển dụng và sẵn sàng bắt nhịp công việc ngay từ ngày đầu tiên. Bằng chứng là tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp FPT Polytechnic có việc làm trong vòng 1 năm sau khi ra trường đạt mức 97.7%.
Giảng viên Trần Ngọc Sơn
Bộ môn Điện – Cơ khí
FPT Polytechnic Cần Thơ
