Design thinking (hay tư duy thiết kế) là một công cụ giải quyết vấn đề chủ chốt trong các hoạt động của doanh nghiệp trong tương lai gần, ví dụ như nghiên cứu hành vi người dùng, phát triển sản phẩm, bán hàng, marketing, nâng cao trải nghiệm dịch vụ. Cụ thể hơn, hãy tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé!
Design thinking là gì?
Theo cá nhân tôi tìm hiểu, design thinking được hiểu là một phương pháp giải quyết vấn đề – lấy cảm hứng từ “thiết kế” của dân đồ họa. Phương pháp này thường gồm 5 bước, bao gồm: Thấu hiểu → Xác định vấn đề → Thu thập ý tưởng → Xây dựng mẫu thử → Thử nghiệm. Design thinking ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, như Marketing, Chăm sóc khách hàng, Tài chính, Phát triển sản phẩm, Quản trị… Để tìm ra giải pháp, design thinking đặt trọng tâm là Con người (Human-centered). Cùng tìm hiểu chi tiết phương pháp thú vị này bên dưới đây.
Design thinking: Quy trình gồm 5 bước
- Đặt con người làm trung tâm
Vì chính vì đặt Con người làm trọng tâm nên cốt lõi của design thinking đó là chính sự tương tác trực tiếp với con người thật (khách hàng, đối tác, nhân viên…) – gọi là các stakeholders để lắng nghe, thấu hiểu, cảm thông từ đó tìm ra được những giải pháp khả thi hữu hiệu. Càng thấu hiểu họ thì giải pháp mang lại càng phù hợp. Ví dụ để tìm ra giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy online cho sinh viên Fpoly thì việc thấu hiểu các bên liên quan là cần thiết. Các bên liên quan có thể là Sinh viên (đối tượng thụ hưởng chính), Giảng viên, Bộ phận Khảo thí – Đào tạo, bộ phận Hành chính kỹ thuật (liên quan đến hạ tầng), bộ phận Chăm sóc sinh viên.
- Sử dụng các công cụ trực quan
Do bắt nguồn từ Thiết kế nên trong design thinking áp dụng những phương pháp trực quan như vẽ nháp, phác thảo (sketching) ý tưởng lên giấy, vẽ storyboard, xây dựng bản mockups (giống graphic design). Nói chung thay vì trình bày ý tưởng bằng ngôn ngữ chữ nghĩa thì bây giờ chúng sẽ được vẽ ra, trực quan hóa để các đối tượng liên quan có thể hiểu, hình dung được. Cách này rất hiệu quả. Trở lại ví dụ ở trên, người điều hành buổi họp ý tưởng có thể yêu cầu người tham gia cùng brainstorm ý tưởng bằng sticker notes, sử dụng Padlet (công cụ digital) để minh họa ra các ý tưởng.
- Tạo ra các nguyên mẫu (Prototype)
Sau khi đã trải qua bước lên ý tưởng, thường các thành viên buổi họp sẽ cùng nhau “vote” chọn ra ý tưởng phù hợp (tất nhiên sẽ có một số tiêu chí lựa chọn) để tiến hành tạo ra các mẫu thử (prototype). Các prototype này đóng vai trò hiện thực hóa các ý tưởng để có thể testing nhanh ra thực địa. Thay vì mọi người cùng thống nhất đi đến một giải pháp ngay, thì thay vào đó sẽ có nhiều những “mẩu giải pháp nhỏ”. Việc này sẽ tránh cho tổ chức phải tiêu tốn đi một cơ số nguồn lực nếu chẳng may giải pháp đó thất bại. Những mẫu thử sẽ giúp cho tổ chức có thể dễ dàng đánh giá tính hiệu quả hơn thay vì chỉ một giải pháp duy nhất cho vấn đề.
Các nguyên mẫu có thể có nhiều dạng, tựu chung có hai dạng chính là low-fidelity prototype và high-fidelity prototype. Low fidelity prototype (tạm dịch là mẫu thô sơ) thường là các bản vẽ tay trên giấy, trên máy tính. Còn high-fidelity prototype (tạm dịch là mẫu cuối cùng) sẽ là các mẫu thử gần giống với “sản phẩm” cuối cùng mà đối tượng thụ hưởng sử dụng. Ví dụ có thể thấy là các app thiết kế bằng các platform có sẵn (MarvelApp), một mẫu xe điện có thể sử dụng được (ảnh minh họa 1), dịch vụ thì có thể là một quy trình tinh gọn làm bằng mô hình Lego đặt trong phòng họp (ảnh minh họa 2).
- Thử nghiệm các ý tưởng
Sau khi đã thiết lập xong các mẫu thử, tổ chức sẽ tiến hành thử nghiệm các mẫu thử đó ra ngoài thực địa. Như đã trình bày ở trên, việc thử nghiệm này giúp cho tổ chức nhanh chóng thu thập phản hồi từ khách hàng thực sự (real user) để kịp thời điều chỉnh. Bên cạnh đó cũng giúp tổ chức tiết kiệm được nguồn lực.
- Design thinking được thực hiện lặp đi lặp lại
Cuối cùng, Design thinking là những vòng lặp (iteration) năm bước nêu trên. Chúng ta có thể hình dung là sản phẩm mẫu ban đầu của tổ chức có thể chưa được hoàn chỉnh, họ cần tiếp tục lặp lại năm bước nữa để làm ra sản phẩm mẫu thứ hai, và lặp lại để tạo ra sản phẩm mẫu thứ 3, 4, 5…cho đến khi có được sản phẩm đáp ứng đúng nhu cầu thị trường.
Giảng viên: Phí Văn Anh
Bộ môn Thương mại điện tử
FPT Polytechnic TP HCM
