Trong môn học Tổng quan Thương mại điện tử tại FPT Polytechnic Cần Thơ, sinh viên Digital Marketing không chỉ tiếp cận kiến thức qua giáo trình mà còn được khuyến khích quan sát, phân tích các hành vi tiêu dùng diễn ra hằng ngày xung quanh mình. Từ chính trải nghiệm mua sắm online của bản thân, gia đình và bạn bè, sinh viên nhận thấy một thực tế rất rõ ràng: dù thanh toán online ngày càng phổ biến, rất nhiều người Việt vẫn lựa chọn hình thức trả tiền khi nhận hàng (COD). Đây không phải là lý thuyết trên sách vở mà là hành vi mà sinh viên có thể dễ dàng bắt gặp trong cuộc sống thường ngày.
Qua việc đặt hàng trên các sàn thương mại điện tử, sinh viên nhận thấy người Việt có tâm lý muốn nhìn thấy hàng thật rồi mới trả tiền. Khi mua sắm online, hình ảnh và mô tả sản phẩm đôi khi không phản ánh đúng chất lượng thực tế, khiến người tiêu dùng cảm thấy lo ngại nếu phải thanh toán trước. COD vì thế mang lại cảm giác an toàn hơn, bởi nếu sản phẩm không đúng mong đợi, người mua có thể từ chối nhận hàng mà không phát sinh rủi ro tài chính.
Bên cạnh đó, từ quan sát thực tế tại địa phương, sinh viên nhận thấy thói quen sử dụng tiền mặt vẫn còn rất phổ biến, đặc biệt ở các tỉnh và khu vực ngoài trung tâm thành phố. Nhiều người chưa quen với ví điện tử, không thường xuyên chuyển khoản ngân hàng hoặc cho rằng thanh toán online còn phức tạp. Trong trường hợp này, COD trở thành hình thức mua sắm đơn giản và dễ tiếp cận nhất: chỉ cần đặt hàng, nhận hàng và trả tiền trực tiếp.
Đối với chính sinh viên và người trẻ có thu nhập chưa ổn định, COD còn mang lại cảm giác ít áp lực tài chính hơn. Người mua không cần thanh toán ngay khi đặt hàng mà có thêm thời gian cân nhắc lại nhu cầu của mình. Nếu cảm thấy sản phẩm không thực sự cần thiết, họ có thể không nhận hàng mà không ảnh hưởng đến ngân sách cá nhân.
Ngoài ra, sinh viên Digital Marketing cũng nhận thấy chính sách của các sàn thương mại điện tử góp phần duy trì thói quen sử dụng COD. Nhiều sàn vẫn hỗ trợ hình thức này, cho phép đổi trả dễ dàng và không có hình thức xử phạt nghiêm khắc khi khách từ chối nhận hàng. Điều này khiến người tiêu dùng hình thành thói quen đặt hàng trước, suy nghĩ sau và tiếp tục ưu tiên COD trong mua sắm online.
Từ góc nhìn học tập và phân tích thực tế, sinh viên nhận thấy COD vừa là lợi thế vừa là hạn chế trong thương mại điện tử. COD giúp người bán dễ chốt đơn hơn, đặc biệt với khách hàng mới chưa có nhiều niềm tin. Tuy nhiên, hình thức này cũng làm gia tăng tình trạng bom hàng và hoàn hàng, gây tốn kém chi phí vận hành cho người bán và các sàn thương mại điện tử.
Thông qua quá trình học tập gắn liền với thực tế, sinh viên Digital Marketing nhận ra rằng COD khó có thể biến mất trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, khi người tiêu dùng dần quen với mua sắm trực tuyến, tin tưởng hơn vào thương hiệu và được khuyến khích bằng các ưu đãi thanh toán điện tử, COD sẽ từng bước giảm dần và nhường chỗ cho các hình thức thanh toán không tiền mặt.
Qua việc quan sát hành vi thật và liên hệ kiến thức đã học, sinh viên Digital Marketing FPT Polytechnic Cần Thơ hiểu rằng việc người Việt ưa chuộng COD xuất phát từ tâm lý cẩn trọng, thói quen tiêu dùng và mức độ tin tưởng vào mua sắm online. Cách tiếp cận này giúp sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn hiểu và áp dụng kiến thức thương mại điện tử sát với thực tế thị trường Việt Nam.
Giảng viên Lưu Thị Mai Anh
Bộ môn Thương mại điện tử
FPT Polytechnic Cần Thơ
