Học ngôn ngữ, tương tự như học bất kỳ kỹ năng nào khác, thường đòi hỏi người học phải ghi nhớ một lượng lớn thông tin, định nghĩa, khái niệm và phương pháp. Điều này thường gây khó khăn cho học sinh và người học tiếng Anh nói chung vì cần phải nhớ nhiều thông tin trong thời gian ngắn, làm giảm hiệu suất học khi không thể tiếp thu và ghi nhớ thông tin một cách hiệu quả.
Để giải quyết vấn đề này, việc sử dụng sơ đồ tư duy đã trở nên phổ biến hơn ở Việt Nam. Trong lớp học tiếng anh ở cao đẳng FPT Polytechnic , Phương pháp này không chỉ là một công cụ dạy và học hiệu quả, mà còn có nhiều ưu điểm, đặc biệt là khi áp dụng vào việc ghi nhớ thông tin trong việc học từ vựng và chuẩn bị cho bài thuyết trình tiếng Anh cuối khóa.
Mind mapping là gì? Tại sao Mind mapping là một phương pháp học tập cực kỳ hiệu quả?
Mind mapping là cách thể hiện thông tin bằng biểu đồ, dưới dạng hình ảnh và mạng lưới liên kết thay vì tuyến tính hàng ngang bao gồm nhiều nhánh thông liên kết với một khái niệm cơ bản gốc ở giữa. Tony và Barry Buzan là hai nhà nghiên cứu đầu tiên phát minh và mô tả kỹ thuật sơ đồ tư duy như một phương pháp hỗ trợ hiệu quả cho việc hình dung thông tin và phản ánh đúng cấu trúc não bộ của con người (Buran & Filyukov, 2015). Vì vậy, việc học và hệ thống kiến thức bằng
Mind mapping có nhiều cơ sở khoa học và mang đến nhiều hiệu quả thực tế cho việc học ngôn ngữ.
Theo Buran & Filyukov, sử dụng sơ đồ tư duy có thể giúp ích cho những mặt sau:
- Tổ chức thông tin: Sơ đồ tư duy giúp tổ chức thông tin một cách logic và hợp lý. Bằng cách định vị các ý chính và kết nối chúng với các ý phụ, người sử dụng có thể hiểu rõ hơn về cấu trúc tổ chức của chủ đề hoặc vấn đề.
- Hiểu sâu hơn: Bằng cách biểu diễn thông tin theo dạng sơ đồ, người sử dụng có thể thấy được mối quan hệ giữa các ý tưởng và khái niệm một cách rõ ràng hơn. Điều này giúp họ hiểu sâu hơn về chủ đề và nhận thức được các mối liên hệ phức tạp.
- Ghi nhớ thông tin: Sơ đồ tư duy là một công cụ mạnh mẽ để ghi nhớ thông tin. Bằng cách hình dung và vẽ ra một bản đồ về chủ đề, người sử dụng có thể tăng cường khả năng ghi nhớ thông tin và tạo ra một hình ảnh tổng quan về nội dung.
- Tư duy sáng tạo: Sơ đồ tư duy khuyến khích sự sáng tạo và tư duy linh hoạt. Khi vẽ sơ đồ, người sử dụng có thể tự do thể hiện ý tưởng của họ một cách độc đáo và sáng tạo, giúp họ tạo ra các giải pháp mới và phong phú.
- Truyền đạt thông tin: Sơ đồ tư duy là một công cụ hiệu quả để truyền đạt thông tin cho người khác. Thay vì sử dụng văn bản hoặc trình bày miệng, việc sử dụng sơ đồ có thể giúp làm rõ và trực quan hóa thông tin, làm cho quá trình truyền đạt trở nên dễ hiểu hơn.
Một số cách sử dụng Mind mapping trong việc học từ vựng tiếng Anh
Người học có thể tra từ theo từ điển Cambridge Online (https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/photograph) để xem các thông tin được trình bày sau đây. Người học vẽ gốc trung tâm là 1 từ vựng, và các nhánh nhỏ lần lượt thể hiện:
- Loại từ: danh từ, động từ, hay tính từ, v.v. Rất nhiều từ trong tiếng Anh có thể là nhiều loại từ khác nhau tùy theo cách sử dụng. Ví dụ từ “produce” vừa có thể là động từ “sản xuất” vừa có thể là danh từ “nông sản”.
- Nhóm họ từ. Ví dụ: từ chính là “photograph” thì có cách viết tắt phổ biến là “photo” (hình ảnh), có danh từ chỉ người “photographer” (nhiếp ảnh gia), danh từ trừu tượng “photography” (nhiếp ảnh), tính từ “photographic” (về mặt nhiếp ảnh), trạng từ “photographically” (liên quan nhiếp ảnh)
- Cụm từ: những tính từ, danh từ, động từ, cách diễn đạt, v.v. liên quan đến từ. Ví dụ: “a colour/black-and-white photograph” có nghĩa là hình có màu hoặc hình trắng đen, từ “photograph” đi với 2 tính từ là “colour” (có màu) hoặc “black-and-white” (trắng đen).
- Cách phát âm: người học có thể ghi chép phiên âm IPA cho từ hoặc gạch chân, đánh dấu, highlight chỗ nhấn âm của từng từ. Ví dụ: từ “photograph” nhấn âm 1, nhưng từ “photographer” và “photography” thì nhấn âm 2, và từ “photographic” nhấn âm 3.
Cách sử dụng Mind mapping trong việc học Speaking
Người học có thể ứng dụng Mind mapping vào cách trả lời câu hỏi cho phần thuyết trình cuối môn bằng cách hình thành 1 sơ đồ tư duy trong đầu cho câu hỏi và bổ sung ý và những khái niệm và nhánh thông tin liên quan.
Ví dụ câu hỏi “Do you like your school?”, người thi có thể liên tưởng đến những thông tin liên quan như “who” (những bạn học chung trường, thầy cô), “what” (những cơ sở vật chất trong trường, thường làm gì với bạn ở trường, v.v., ), “where” (vị trí, nơi chốn của trường, nó xa hay gần nhà, v.v.).
Ví dụ cho câu hỏi: “How do you like your primary school?,” các bạn có thể phát triển ý như sau dựa trên Mind map sử dụng các từ để hỏi để thêm chi tiết cho câu trả lời.
Việc ghi chú theo cách này có thể giúp người thi phát triển ý bởi vì Mind mapping cũng được ứng dụng để brainstorm (suy nghĩ ý tưởng) và giúp người đọc tổ chức sắp xếp thông tin để khi nói thì bài nói có sẽ có tổ chức và trật tự hơn. Đây cũng có thể là lý do vì sao sơ đồ tư duy có thể cải thiện khả năng thuyết trình, bởi vì khi hình dung được sơ đồ nội dung của bài thuyết trình, người thuyết trình có thể biết rõ các phần và cấu trúc của những gì mình muốn trình bày.
Cách vẽ mindmap hiệu quả
Khi vẽ bằng tay, theo những khuyến nghị của Buzan, bạn nên bắt đầu với một hình ảnh ở trung tâm đại diện cho chủ đề chính, sử dụng nhiều hơn ba màu sắc khác nhau để làm nổi bật các ý, sử dụng hình ảnh đồ họa đa dạng, thay đổi kích thước và kiểu chữ, cũng như độ dày của các đường, và sử dụng tỷ lệ khác nhau cho các phần của biểu đồ để tạo ra một mindmap rõ ràng và dễ hiểu (Buran & Filyukov, 2015).
Một số công cụ khác có sẵn trên máy tính:
- Sử dụng ứng dụng XMind với đường dẫn tải và hướng dẫn tại: https://www.thegioididong.com/game-app/download-xmind-233467
- Sử dụng Microsoft PowerPoint: Nhấn vào “Insert” → “SmartArt” và chọn mẫu biểu đồ mà bạn muốn.
- Truy cập các trang web miễn phí sau khi đăng ký tài khoản bằng gmail:
- https://coggle.it/
- https://miro.com/mind-map/
- https://www.mindmeister.com/
Dành nhiều thời gian và nỗ lực cho việc học luôn là một cách tiếp cận chính xác để đạt được mục tiêu, tuy nhiên việc lựa chọn một phương pháp hiệu quả, thông minh và có thể tiết kiệm thời gian cũng rất quan trọng. Vì vậy, bài viết này cung cấp hướng dẫn cụ thể để người học có thể áp dụng một phương pháp khá khoa học và hữu ích như sơ đồ tư duy vào quá trình học và luyện thi tiếng Anh, cả trong và ngoài lớp học, để đạt được những kết quả tốt nhất.
Giảng viên Nguyễn Lê Ngọc Ngân
Bộ môn cơ bản
FPT Polytechnic Cần Thơ
