Việc áp dụng phương pháp chấm thi Ngữ văn theo rubric trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 không đơn thuần là thay đổi kỹ thuật, mà còn đặt ra chuẩn mực mới cho đội ngũ giám khảo.
Theo Bộ GD-ĐT, đây là năm đầu tiên môn Ngữ văn được chấm theo rubric – một hệ thống đánh giá dựa trên tiêu chí và mức độ hoàn thành. Sự thay đổi này mở ra nhiều kỳ vọng nhưng cũng đi kèm không ít thách thức: cách chấm vận hành ra sao, ưu – nhược điểm thế nào và giám khảo cần chuẩn bị gì để đảm bảo tính chính xác, công bằng?
Không còn “đủ ý là có điểm”
Có thể hiểu đơn giản, rubric là bảng tiêu chí đánh giá theo từng mức độ cụ thể. Thay vì chỉ xét bài làm “có ý hay không”, giám khảo sẽ phân loại theo các mức: đạt, khá, tốt hoặc xuất sắc – tương ứng với từng thang điểm.
Trước đây, việc chấm thi Ngữ văn chủ yếu dựa vào đáp án chi tiết. Giám khảo đọc bài, đối chiếu từng ý rồi cộng điểm. Cách làm này tuy rõ ràng nhưng vẫn tồn tại yếu tố cảm tính, dẫn đến chênh lệch điểm số giữa các giám khảo.
Với rubric, cách tiếp cận thay đổi rõ rệt. Người chấm không chỉ dừng ở việc xác định “có ý”, mà phải đánh giá chất lượng triển khai: mức độ bám đề, khả năng lập luận, tính thuyết phục của dẫn chứng, độ mạch lạc trong diễn đạt…
Chẳng hạn, cùng một ý tưởng nhưng bài viết trình bày sơ sài chỉ đạt mức “đạt”, trong khi bài phân tích sâu, có lập luận rõ ràng, phản biện tốt có thể được xếp “tốt” hoặc “xuất sắc”. Khi đó, điểm số không còn phụ thuộc vào việc “đủ ý” mà phụ thuộc vào việc làm tốt đến đâu.
So với cách chấm truyền thống, rubric tạo ra bước chuyển lớn khi chuyển từ việc chỉ xem bài viết có những gì sang đánh giá mức độ thực hiện tốt đến đâu, từ cách cộng điểm từng ý riêng lẻ sang đánh giá tổng thể toàn bài, và từ việc dễ bị chi phối bởi cảm tính sang bám sát các tiêu chí cụ thể.
Nhờ đó, những bài viết có tư duy độc lập, cách lập luận sắc bén sẽ có cơ hội được ghi nhận xứng đáng hơn. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển năng lực trong chương trình giáo dục phổ thông mới 2018.
Muốn hiệu quả, rubric phải rõ và cụ thể
Dù mang lại nhiều kỳ vọng, việc áp dụng rubric cũng đặt ra không ít khó khăn, nhất là khi phần lớn giám khảo đã quen với cách chấm cũ trong thời gian dài.
Trở ngại đầu tiên chính là thói quen nghề nghiệp. Nhiều giám khảo vẫn có xu hướng “tìm ý để cho điểm”, trong khi rubric yêu cầu đánh giá chiều sâu lập luận và chất lượng tư duy.
Ngoài ra, những bài làm ở mức “lưng chừng” cũng dễ gây lúng túng. Ví dụ: nên cho 1,5 hay 2 điểm cho một đoạn văn? Những bài không yếu nhưng cũng chưa nổi bật buộc giám khảo phải cân nhắc kỹ giữa các mức độ. Nếu tiêu chí không đủ rõ, việc chấm điểm rất dễ quay về cảm tính.
Vì vậy, việc xây dựng rubric chi tiết là yếu tố then chốt. Mỗi mức điểm cần được mô tả bằng những biểu hiện cụ thể, có thể nhận diện trong bài làm, thay vì các cụm từ chung chung như “khá tốt” hay “tương đối hợp lý”.
Song song đó, việc cung cấp bài mẫu chuẩn hóa cũng vô cùng cần thiết. Những bài viết đã được chấm sẵn ở nhiều mức điểm, kèm phân tích cụ thể, sẽ giúp giám khảo thống nhất cách hiểu và giảm thiểu lệch điểm.
Không dừng lại ở việc phổ biến tài liệu, các hội đồng chấm thi cần tổ chức chấm thử, đối sánh kết quả và thảo luận các trường hợp chênh lệch. Đây là bước quan trọng để giám khảo làm quen và vận dụng rubric hiệu quả trong thực tế.
Giám khảo phải “nâng cấp” cách chấm
Rubric không chỉ thay đổi cách chấm, mà còn nâng cao yêu cầu đối với giám khảo.
Người chấm cần chủ động từ bỏ tư duy “đếm ý”, chuyển sang đánh giá mức độ triển khai. Điều này đòi hỏi không chỉ chuyên môn vững mà còn sự linh hoạt trong tư duy và khả năng phân tích nhanh.
Một kỹ năng quan trọng là “định vị mức điểm” ngay từ đầu. Khi xác định được bài viết thuộc khoảng điểm nào, giám khảo sẽ tiết kiệm thời gian và đảm bảo tính nhất quán trong toàn bộ quá trình chấm.
Tuy nhiên, rubric không đồng nghĩa với việc nới lỏng tiêu chuẩn. Những bài lạc đề, sai bản chất vấn đề vẫn phải bị trừ điểm nghiêm túc, dù cách diễn đạt có trôi chảy.
Nói cách khác, rubric không làm thay công việc của giám khảo mà còn khiến trách nhiệm trở nên rõ ràng hơn. Người chấm buộc phải đọc kỹ hơn, đánh giá sâu hơn và chịu trách nhiệm chặt chẽ hơn với từng điểm số.
Sự chuyển đổi sang chấm thi theo rubric là bước tiến quan trọng trong đánh giá môn Ngữ văn. Không chỉ hướng đến sự công bằng, minh bạch, cách chấm này còn góp phần tôn vinh năng lực viết thực chất – điều mà giáo dục hiện đại đang hướng tới.
Nguồn: Báo Thanh niên
Trường Cao đẳng FPT Polytechnic tuyển sinh năm 2026
Hình thức tuyển sinh
Xét tuyển hồ sơ THPT.
Đối tượng tuyển sinh
Thí sinh đủ điều kiện trở thành sinh viên của Trường Cao đẳng FPT Polytechnic:
- Tốt nghiệp THPT hoặc tương đương
- Sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học
- Sinh viên đã hoàn thành chương trình Trung cấp và có bằng tốt nghiệp THPT hoặc tương đương.
Thời gian đào tạo
2 năm, gồm 6 học kỳ liên tục.
Hồ sơ xét tuyển và nhập học
- 01 Phiếu đăng ký học theo mẫu quy định của trường. Phiếu đăng ký học thí sinh có thể điền trực tiếp TẠI ĐÂY. Hoặc đến nhận tại văn phòng tuyển sinh trên toàn quốc.
- 01 Bản sao công chứng chứng minh nhân dân/căn cước công dân
- 01 Bản sao công chứng bằng tốt nghiệp THPT hoặc Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời.
Lưu ý:
- Thí sinh bắt buộc phải bổ sung đầy đủ bản cứng các giấy tờ nói trên trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhập học tập trung.
- Trường hợp nộp giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời, thí sinh phải bổ sung bản sao công chứng Bằng tốt nghiệp THPT trong vòng 2 học kỳ đầu tiên.
