Quyết tâm của Việt Nam trong việc làm chủ công nghệ lõi một lần nữa được khẳng định qua Quyết định số 32/QĐ-BCĐPTCNBD vừa được Ban Chỉ đạo Quốc gia ban hành đầu tháng 4/2026. với trọng tâm chuyển sang hiệu quả thực thi. Khi định hướng đã rõ ràng, yêu cầu đặt ra không còn là “làm gì”, mà là “làm như thế nào” để kết nối nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp thành một chuỗi thống nhất. Đây chính là điều kiện then chốt để Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Những động thái chính sách mới nhất cho thấy quyết tâm không còn dừng ở định hướng. Đầu tháng 4/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng ký ban hành kế hoạch hành động quốc gia, đánh dấu bước chuyển từ hoàn thiện thể chế sang triển khai thực chất. Kế hoạch đặt mục tiêu doanh thu ngành bán dẫn trên 23 tỷ USD, hình thành ít nhất 75 doanh nghiệp thiết kế chip, phát triển các dòng chip chuyên dụng, đồng thời phát triển năng lực sản xuất trong nước. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở vốn hay công nghệ, mà ở bài toán hệ sinh thái.
Một ngành công nghiệp có tính chuyên sâu và phức tạp như bán dẫn không thể phát triển theo mô hình đơn lẻ. Việc kết nối giữa nghiên cứu – ứng dụng – thị trường, như định hướng mới của Chính phủ, đòi hỏi một cấu trúc liên kết chặt chẽ hơn bao giờ hết.
Chính trong bối cảnh đó, mô hình liên kết “ba nhà” – Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp – nổi lên như một yêu cầu mang tính tất yếu.
“Ba nhà” – cấu trúc vận hành của một ngành công nghiệp hiện đại
Ở cấp độ vĩ mô, Nhà nước giữ vai trò điều phối trung tâm, kiến tạo thể chế, định hướng chiến lược và dẫn dắt nguồn lực. Trong khi đó, Nhà trường và các viện nghiên cứu là nơi sản sinh tri thức và đào tạo nguồn nhân lực – yếu tố được xem là “nút thắt” lớn nhất của ngành. Nhưng nếu tri thức chỉ tồn tại trong môi trường học thuật, nó sẽ khó có thể chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh thực tế.
Vai trò này được hoàn thiện bởi Doanh nghiệp – nơi đưa công nghệ ra thị trường, đồng thời đặt ra các bài toán thực tiễn để định hướng ngược lại cho giáo dục và nghiên cứu. Sự tương tác hai chiều này giúp rút ngắn khoảng cách giữa “học cái có” và “làm cái cần”.
Theo ông Trương Gia Bình – Chủ tịch Tập đoàn FPT, vấn đề của Việt Nam không chỉ là “có chip”, mà phải là “chip thông minh”, có khả năng ứng dụng và tạo giá trị thực. Quan điểm này phản ánh một bước chuyển tư duy: từ gia công sang làm chủ công nghệ.
Bài học từ thế giới: Không có chỗ cho sự tách rời
Những quan sát về mô hình đào tạo bán dẫn tại Đức được ông Trần Văn Nam – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic – đúc rút từ chuyến công tác tại bang Saxony, trung tâm công nghiệp bán dẫn lớn của nước này. Theo ông, mô hình đào tạo tại đây cho thấy vai trò rất lớn của doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình. Cụ thể, doanh nghiệp tham gia từ sớm, thậm chí tuyển người trước rồi phối hợp với các bên để tổ chức đào tạo. Phần lớn thời lượng thực hành – có thể chiếm tới khoảng 70% – diễn ra ngay tại doanh nghiệp hoặc các trung tâm đào tạo gắn với doanh nghiệp.
Thậm chí, với những doanh nghiệp không đủ năng lực đào tạo riêng, các trung tâm đào tạo liên doanh nghiệp được hình thành ngay trong khu công nghiệp – nơi nhiều doanh nghiệp cùng góp nguồn lực để đào tạo nhân lực dùng chung.
Một chi tiết đáng chú ý, theo ông Nam, là hệ thống này không chỉ dừng ở đào tạo mà còn được kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Người học, dù học ở đâu, vẫn phải vượt qua kỳ đánh giá độc lập của Văn phòng Công nghiệp Đức trước khi chính thức bước vào thị trường lao động.
“Điều đó tạo ra một chuẩn chung cho toàn hệ thống. Doanh nghiệp tham gia đào tạo, nhưng không tự quyết đầu ra,” ông nói. Từ thực tế này, một điểm cốt lõi được rút ra: nguồn nhân lực bán dẫn không thể được hình thành theo cách tách rời giữa đào tạo và nhu cầu thị trường. Việc học – làm – tuyển dụng diễn ra như một chuỗi liên tục, thay vì ba giai đoạn độc lập. Tại Việt Nam, lộ trình này đang dần được hiện thực hóa qua sự xuất hiện của các tổ hợp nhà máy công nghệ cao từ FPT và Viettel.
Việt Nam trước ngưỡng cửa chuyển mình
Tại Việt Nam, những tín hiệu chuyển dịch đã bắt đầu xuất hiện. Các chương trình đào tạo vi mạch, thiết kế chip, trí tuệ nhân tạo đang được mở rộng, đi kèm với các chính sách thu hút đầu tư FDI và phát triển doanh nghiệp công nghệ nội địa.
Đặc biệt, định hướng gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu – ứng dụng – thị trường trong kế hoạch năm 2026 cho thấy Việt Nam đang tiếp cận đúng bản chất của ngành bán dẫn: không chỉ là công nghệ, mà là một hệ sinh thái kinh tế – kỹ thuật hoàn chỉnh.
Trong dòng chảy đó, một số cơ sở giáo dục đã chủ động thích ứng với mô hình mới. Đơn cử như Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, đơn vị tham gia Liên minh Phát triển Nguồn lực Công nghiệp Bán dẫn Việt Nam, với định hướng đào tạo gắn liền thực hành và doanh nghiệp. Lợi thế kết nối với hệ sinh thái công nghệ của Tập đoàn FPT giúp sinh viên có cơ hội tiếp cận môi trường thực tế ngay từ sớm – một yếu tố quan trọng trong ngành công nghiệp đòi hỏi kỹ năng cao như bán dẫn.
Từ thực tế triển khai, ông Vũ Chí Thành – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic cho rằng những đặc điểm như sự cần cù, tinh thần học hỏi và khả năng thích nghi của người học Việt Nam là nền tảng quan trọng để tiếp cận các công nghệ mới. Trên cơ sở đó, việc xây dựng chương trình đào tạo theo hướng gắn với thực tiễn, kết hợp chặt chẽ với doanh nghiệp và môi trường làm việc, được xem là cách để người học nhanh chóng đáp ứng yêu cầu công việc, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ lõi như chip và bán dẫn.
Mô hình “ba nhà”, vì thế, không chỉ là giải pháp ngắn hạn cho bài toán nhân lực, mà là nền tảng dài hạn để xây dựng năng lực tự chủ. Khi Nhà nước tạo hành lang chính sách, Nhà trường cung cấp tri thức và Doanh nghiệp dẫn dắt thị trường, một hệ sinh thái hoàn chỉnh sẽ dần hình thành.
Và khi đó, câu chuyện bán dẫn của Việt Nam sẽ không còn là tham vọng chính sách, mà là năng lực thực sự.
Trường Cao đẳng FPT Polytechnic
