Trong thời đại số, TikTok không còn xa lạ với giới trẻ Việt Nam. Với khả năng tạo ra những video ngắn, dễ lan truyền và đầy tính sáng tạo, TikTok đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hằng ngày của sinh viên cao đẳng, đặc biệt là tại FPT Polytechnic Cần Thơ. Không chỉ dùng để giải trí, nền tảng này còn được tận dụng để học tập – cụ thể là học tiếng Anh – theo một cách hoàn toàn mới mẻ và thú vị.
TikTok và động lực học tiếng Anh
Không thể phủ nhận rằng TikTok đã trở thành một phần trong nhịp sống hằng ngày của sinh viên, đặc biệt là những người thuộc thế hệ Z – những người sinh ra và lớn lên trong kỷ nguyên kỹ thuật số. Với thời lượng video ngắn, dễ tiêu hóa và tính tương tác cao, TikTok không chỉ dừng lại ở vai trò giải trí, mà đã được khai thác như một công cụ học tập mạnh mẽ, đặc biệt trong việc học ngôn ngữ thứ hai.
Theo Pérez-Escoda, Jiménez-Narros và Aguilera-Ruiz (2022), việc sử dụng mạng xã hội như TikTok có thể góp phần cải thiện động lực nội tại của người học tiếng Anh nhờ việc tạo ra môi trường học tập phi chính thống nhưng lại gần gũi và phù hợp với xu hướng cá nhân hóa. Thay vì ngồi học từ vựng qua sách vở truyền thống, sinh viên có thể tạo hoặc xem những video ngắn thể hiện hội thoại đời thường, vốn từ vựng theo chủ đề, hoặc phản hồi âm thanh – từ đó, kích thích hứng thú và sự chủ động trong học tập.
Lợi ích cụ thể của việc học tiếng Anh qua nền tảng như TikTok bao gồm:
Tăng cường động lực học ngoại ngữ một cách tự nhiên:
Trong nghiên cứu của Sun và Chang (2022), sinh viên cho biết việc tạo video TikTok bằng tiếng Anh giúp họ cảm thấy “có lý do” để học – vì video đó sẽ được chia sẻ, phản hồi, và là sản phẩm đại diện cho chính họ. Việc có “khán giả thực” khiến người học có xu hướng chỉnh chu hơn trong phát âm, ngữ pháp và cách trình bày.
Phát triển năng lực giao tiếp đa dạng và linh hoạt hơn:
TikTok cho phép người học thực hành cả ngôn ngữ hình thể (body language), ngữ điệu (intonation), và nét mặt khi truyền đạt ý tưởng. Theo nghiên cứu của Wang & Lee (2020) về ứng dụng video-based learning trong lớp học tiếng Anh, việc kết hợp hình ảnh, chuyển động và âm thanh giúp sinh viên có khả năng sử dụng tiếng Anh trong bối cảnh giao tiếp thực tế một cách tự nhiên hơn.
Tăng khả năng tự chủ trong học tập (learner autonomy):
Khi quay video, sinh viên phải tự chuẩn bị nội dung, tra cứu từ vựng, chỉnh sửa phát âm, chọn cách diễn đạt phù hợp với mục đích – điều này khuyến khích tư duy phản biện và tự giám sát học tập. Như khẳng định từ Benson (2011), môi trường công nghệ số là “mảnh đất lý tưởng” để nuôi dưỡng tính tự học và khả năng tự định hướng ngôn ngữ của người học.
Tạo cảm giác thành công và được ghi nhận:
Mỗi video hoàn chỉnh là một sản phẩm có thể chia sẻ, được bạn bè, giáo viên và cộng đồng đánh giá tích cực. Tâm lý được công nhận khiến sinh viên có động lực tiếp tục học, theo Self-Determination Theory (Deci & Ryan, 1985) – khi người học cảm thấy mình có năng lực (competence), họ sẽ tiếp tục nỗ lực một cách bền vững.
Đa dạng hóa cách tiếp cận ngôn ngữ và phù hợp nhiều phong cách học:
Sinh viên học theo phong cách hình ảnh (visual learners), thính giác (auditory learners) hay vận động (kinesthetic learners) đều có thể tìm thấy “điểm chạm” trong quá trình quay video. Như nghiên cứu của Fleming & Mills (1992) chỉ ra, việc học hiệu quả nhất xảy ra khi nội dung phù hợp với phong cách học của từng cá nhân.
Từ lớp học đến đời thực: Kể chuyện bằng TikTok
Tại FPT Polytechnic Cần Thơ, Bộ môn Cơ Bản đã tổ chức hoạt động thường niên mang tên FBees Ký Sự, nơi sinh viên có thể sáng tạo các video kể lại một ngày làm việc, học tập hay trải nghiệm thực tế – hoàn toàn bằng tiếng Anh. Mục tiêu không chỉ để rèn luyện kỹ năng nói, mà còn để giúp sinh viên nhận ra tiếng Anh có thể xuất hiện trong từng khoảnh khắc đời thường.
Một ví dụ điển hình là bạn Trần Vũ Trường Giang, sinh viên ngành Quản trị Nhà hàng – Khách sạn. Trong khuôn khổ hoạt động FBees Ký Sự, Giang đã chọn kể lại một ngày đi làm part-time tại rạp phim Lotte Cinema – nơi bạn giao tiếp với khách hàng ở nhiều độ tuổi, trong một môi trường dịch vụ chuyên nghiệp.
Các bước thực hiện video học thuật – đời thực
Dưới sự hướng dẫn của giảng viên, sinh viên Trần Vũ Trường Giang đã áp dụng quy trình sau để quay video “Một ngày làm việc tại rạp phim” bằng tiếng Anh – kết hợp giữa ngôn ngữ học thuật và trải nghiệm đời sống thực tế:
Bước 1: Lên ý tưởng nội dung – chọn một ngày đáng kể
Đầu tiên, bạn cần xác định một ngày cụ thể mà bạn có thể ghi lại nhiều hoạt động trong cuộc sống thường ngày. Đó có thể là một ngày đi làm thêm, một buổi học đặc biệt, hay khi bạn tham gia sự kiện ngoại khóa. Hãy ghi chú lại các hoạt động chính trong ngày, ví dụ như: chào buổi sáng, chuẩn bị đi làm, gặp gỡ khách hàng, xử lý tình huống bất ngờ, và kết thúc ca làm. Tip nhỏ: Câu chuyện càng thực tế và gần gũi, càng dễ tạo cảm xúc và kết nối với người xem.
Bước 2: Viết kịch bản tiếng Anh – ngắn, rõ, tự nhiên
Sau khi đã có nội dung cụ thể, bạn hãy viết kịch bản bằng tiếng Anh cho từng phân đoạn của video. Mỗi đoạn nên ngắn gọn từ 2 đến 3 câu, sử dụng các thì quen thuộc như hiện tại đơn hoặc hiện tại tiếp diễn. Đừng ngần ngại nhờ giảng viên góp ý để chỉnh sửa cấu trúc câu, lựa chọn từ vựng phù hợp với trình độ và bối cảnh sử dụng. Ví dụ:
“Hi, I’m Giang. I’m a part-time staff at Lotte Cinema.”
“Today, I’m working from 1 p.m. to 8 p.m.”
“First, I check the tickets and greet customers.”
Bước 3: Luyện phát âm và ngữ điệu bằng AI
Tiếp theo, bạn dán từng câu thoại vào công cụ như Natural Readers AI, chọn giọng chuẩn Mỹ hoặc Anh. Hãy lắng nghe kỹ cách phát âm, ngữ điệu mẫu và tập đọc theo nhiều lần trước gương cho đến khi cảm thấy tự tin. Để chắc chắn hơn, bạn có thể ghi âm thử và so sánh với bản mẫu, điều chỉnh lại những từ chưa đúng để cải thiện khả năng nói.
Bước 4: Quay video và thu âm lại lời thoại
Dùng điện thoại để quay lại các hoạt động thực tế đã được lên kế hoạch. Hãy chọn bối cảnh sáng rõ, góc quay ổn định, và có thể nhờ bạn bè hỗ trợ nếu cần. Sau khi hoàn tất quay hình, bạn sẽ chèn phần lồng tiếng Anh đã thu âm vào từng phân đoạn trong video để hoàn chỉnh sản phẩm. Một số ứng dụng dễ dùng để chỉnh sửa video và thêm voice-over là CapCut, InShot hoặc chính TikTok.
Bước 5: Xuất bản video – nhận phản hồi và tự đánh giá
Bạn Trường Giang chia sẻ: “Ban đầu mình ngại nói tiếng Anh lắm, nhưng sau khi làm xong video và nhận được phản hồi tích cực từ bạn bè, em thấy tự tin hơn rất nhiều. Mình còn gửi video đó để apply vào một công việc mới, và mình đã được gọi phỏng vấn”.
Tuy TikTok là một công cụ hấp dẫn, nhưng người học cần có định hướng rõ ràng. Việc chọn nội dung phù hợp, luyện kỹ trước khi quay, và đặc biệt là không chạy theo lượt xem, mà tập trung vào chất lượng học tập là điều quan trọng. Ngoài ra, sinh viên nên được giáo viên cố vấn góp ý để đảm bảo nội dung chính xác và an toàn khi đăng tải.
Việc tích hợp mạng xã hội vào việc học tiếng Anh không còn là xu hướng – nó là thực tế. Giáo viên hoàn toàn có thể biến những nền tảng quen thuộc như TikTok thành công cụ giảng dạy hiệu quả, miễn là có định hướng và chiến lược rõ ràng. Với cách học “chạm” vào cuộc sống, mỗi sinh viên sẽ thấy tiếng Anh không còn xa vời – mà gần gũi như chính câu chuyện của mình mỗi ngày.
Giảng viên Nguyễn Lê Ngọc Ngân
Bộ môn Cơ bản
FPT Polytechnic Cần Thơ
