Bản vẽ cơ khí được dùng để thể hiện các chi tiết, đặc điểm của một loại máy móc, hệ thống. Đôi khi, nó dùng để mô tả một chi tiết máy móc riêng biệt nào đó. Bản vẽ cơ khí sẽ giúp các bạn sinh viên nắm được cấu tạo, đặc điểm cũng như cách vận hành của máy móc, thiết bị như các loại thiết bị áp lực, bồn công nghiệp, bồn chứa hóa chất… Ngay cả những chi tiết không thể nhìn thấy bằng mắt thường, bản vẽ cơ khí cũng có thể thể hiện một cách rõ ràng.
Nắm bắt được cách đọc bản vẽ cơ khí là rất quan trọng. Đây là kỹ năng cơ bản đối với những bạn sinh viên, những kỹ sư tương lai làm việc trong lĩnh vực cơ khí. Nếu không thể đọc hiểu được bản vẽ cơ khí, việc chế tạo, lắp ráp, sử dụng, bảo trì các thiết bị cơ khí sẽ gặp rất nhiều khó khăn.
Hướng dẫn phương pháp – kỹ năng đọc bản vẽ
Bước 1: Xem thông tin tổng quan bản vẽ – nội dung ghi trong khung tên bản vẽ
Thông thường, bước đầu tiên trong đọc các bản vẽ chi tiết là đọc các thông tin tổng quan được ghi chú trong bản vẽ. Đó chính là những thông tin như: tên chi tiết, vật liệu, số lượng, khách hàng nào đặt, yêu cầu bề mặt, tỷ lệ biểu diễn… Các thông tin này được đóng khung ghi chú ở góc dưới bên phải của bản vẽ cơ khí.
Những thông tin đó sẽ giúp các bạn sinh viên nắm sơ qua đặc điểm của bản vẽ. Để có thể dễ dàng mường tượng hình dạng, nguyên lý, tính năng làm việc và những đặc điểm cơ bản của chi tiết. Từ đó, đảm bảo việc đọc thông tin của các hình chiếu trong bản vẽ ở bước tiếp theo được dễ dàng hơn.
Bước 2: Phân tích các hình chiếu, mặt cắt có trong bản vẽ
Sau khi nhìn tổng quan toàn bộ bản vẽ, việc tiếp theo chính là xem xét những hình biểu diễn, trình bày có trong bản vẽ. Bao gồm các hình chiếu, mặt cắt,… theo thứ tự từ trái qua phải. Sau đó xác định xem hình chiếu nào là hình chiếu chính, hình nào là hình chiếu cắt. Sau đó đọc đến các hình cắt trích nếu có. Xem xét tỉ mỉ từng hình chiếu trong sự liên quan giữa chúng được thể hiện ở bản vẽ. Các hình chiếu này sẽ giúp các bạn hiểu rõ quan hệ lắp ráp giữa các chi tiết cũng như cách thức gia công chi tiết đó.
Bước 3: Đọc các kích thước chung và ghi kích thước từng phần chi tiết
Bước này rất quan trọng. Trong phần này cần phân tích kích thước của chi tiết và các phần tử của nó. Để biết được chi tiết đó to nhỏ như thế nào, dài ngắn ra làm sao. Thông thường một bản vẽ chi tiết sẽ có kích thước quan trọng và kích thước tham khảo. Kích thước quan trọng thường được đóng trong ô vuông, kích thước tham khảo thì được biểu diễn trong ngoặc kép. Ở bước này, cũng cần chú ý đến các kích phi (thước tròn của các lỗ).
Bước 4: Đọc các yêu cầu kỹ thuật, độ nhám, dung sai
Đây là bước cuối cùng của quá trình đọc bản vẽ cơ khí. Trong bước này ta sẽ xác định độ nhám bề mặt của chi tiết gia công. Thông thường độ nhám của chi tiết sẽ được thể hiện ngay ở hình biểu diễn. Đôi khi chúng được thể hiện ở góc trên bên phải của bản vẽ. Việc đọc xem các thông số kỹ thật, dung sai, kích thước, độ nhám bề mặt rất quan trọng. Thông qua đó ta sẽ xác đinh được biện pháp công nghệ và phương pháp gia công để đảm bảo kích thước và độ nhám yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm.
Để đọc bản vẽ cơ khí thì việc trang bị cho mình kiến thức cơ bản và cách vẽ kỹ thuật là điều cần thiết. Ngoài ra bạn cần học hỏi thêm ở những chuyên gia giỏi. Và phải được trải nghiệm thực tế tại các nhà máy chế tạo, gia công cơ khí. Những kiến thức thực tiễn đó sẽ giúp bạn đọc hiểu bản vẽ một cách dễ dàng hơn.
Giảng viên Lê Tuấn Anh
Bộ môn Điện – cơ khí
FPT Polytechnic Hà Nội
