Nhân dịp kỷ niệm Ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam (22/12), trong không khí tri ân sâu sắc về những hy sinh, cống hiến của các thế hệ cha ông, nhóm sinh viên Thiết kế đồ họa FPT Polytechnic đã thực hiện một video đầy ý nghĩa về một biểu tượng đẹp đẽ của trí tuệ và ý chí Việt Nam: Bếp Hoàng Cầm.
Khi nhắc đến bản lĩnh và trí thông minh của Quân đội Nhân dân Việt Nam, người ta thường nghĩ đến những chiến dịch thần tốc, những trận đánh ngoan cường. Nhưng có một huyền thoại lại được viết nên từ chính lòng đất, từ khói bếp và từ mưu trí của những người lính nấu ăn – đó là huyền thoại về Bếp Hoàng Cầm.
Bếp Hoàng Cầm là một phát minh chiến trường, một giải pháp sinh tồn, và một biểu tượng của tinh thần sáng tạo không ngừng. Ra đời trong giai đoạn khốc liệt của cuộc Kháng chiến chống Pháp, cụ thể là từ Chiến dịch Hòa Bình (1951-1952), và được hoàn thiện, phát huy hiệu quả vang dội trong Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử.
Cha đẻ của chiếc bếp đặc biệt này là anh nuôi Hoàng Cầm (tên thật là Hoàng Văn Cầm), Tiểu đội trưởng nuôi quân thuộc Đội điều trị 8, Sư đoàn 308. Trước yêu cầu khắc nghiệt của chiến trường: phải nấu ăn cho bộ đội nhưng tuyệt đối không được để lộ khói bếp (vì khói là mục tiêu chỉ điểm cho pháo binh và máy bay địch), anh Cầm đã nảy ra ý tưởng thiên tài.
Thay vì xây bếp trên mặt đất, anh đào hệ thống hào, rãnh ngầm sâu dưới đất. Lò bếp được đặt ở một đầu, và khói không thoát thẳng lên trời mà được dẫn qua các đường rãnh dài. Phía trên các rãnh này, người ta đặt các cành cây tươi và phủ một lớp đất mỏng, thường xuyên được tưới nước để giữ ẩm.
Khi luồng khói nóng đi qua hệ thống “làm mát và lọc” thô sơ nhưng cực kỳ hiệu quả này, nó bị triệt tiêu nhiệt, ngưng tụ và khi thoát ra ngoài chỉ còn là làn hơi nước mờ ảo, nhanh chóng hòa tan vào không khí, vô hình trước mắt kẻ thù. Nhờ vậy, những bữa cơm nóng hổi vẫn được nấu lên giữa ban ngày, ngay trong lòng chiến hào, tiếp thêm sức mạnh thể chất và tinh thần cho bộ đội.
Nhưng câu chuyện không dừng lại ở năm 1954. Sức sống của Bếp Hoàng Cầm trường tồn cùng quân đội. Trong kháng chiến chống Mỹ, nó tiếp tục được sử dụng dọc theo tuyến đường Trường Sơn huyền thoại. Và đặc biệt, cho đến tận ngày nay, bếp Hoàng Cầm vẫn là một phần trong chương trình huấn luyện kỹ năng sống, sinh tồn và tác chiến của người chiến sĩ.
Các “Hội thi kỹ thuật đào và sử dụng bếp Hoàng Cầm” được tổ chức thường xuyên không chỉ để rèn luyện kỹ năng hậu cần dã chiến thiết yếu, nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu, mà còn mang ý nghĩa giáo dục truyền thống sâu sắc. Đó là cách để lớp bộ đội trẻ hôm nay thấu hiểu, trân trọng và tiếp nối tinh thần tháo vát, sáng tạo, biến cái không thể thành có thể của cha anh.
Video biến một trang sử thành một trải nghiệm hình ảnh và âm thanh sống động. Người xem không chỉ nghe kể, mà còn thấy cách đào bếp, hiểu nguyên lý thoát khói, cảm được sự gian truân và sáng tạo. Điều này có sức thuyết phục và lan tỏa mạnh hơn.
Việc làm sống lại hình ảnh Bếp Hoàng Cầm là hành động bảo tồn một “kỹ năng mềm” lịch sử, một di sản trí tuệ của dân tộc. Nó khẳng định rằng bản lĩnh và trí thông minh Việt Nam không nằm ở đâu xa, mà nằm trong cách chúng ta giải quyết những vấn đề tưởng chừng nhỏ nhặt nhất.
Hãy nhìn vào quá khứ không phải để tự hào một cách thụ động, mà để tin tưởng vào khả năng sáng tạo vô hạn của chính mình. Truyền thống “Bếp Hoàng Cầm” trong các em chính là tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám giải quyết những bài toán của thời đại mình bằng chính trí tuệ và nhiệt huyết.
Giảng viên Lâm Ngọc Vân Anh
Bộ môn Thiết kế đồ họa
FPT Polytechnic TP HCM
