Một reading text không nhất thiết phải kết thúc sau vài câu hỏi comprehension. Khi được tổ chức lại thành những mảnh thông tin để người học tìm, ghép, kiểm tra và sử dụng, cùng một văn bản có thể tạo ra nhiều lượt đọc, nhiều lần truy hồi từ vựng và thêm cơ hội nói, viết trong lớp học.
Vì sao cần một cách khai thác Reading năng động hơn?
Tại FPT Polytechnic Cần Thơ, sinh viên đến từ nhiều chuyên ngành khác nhau như Công nghệ thông tin, Thiết kế đồ họa, Digital Marketing, Cơ khí, Tự động hóa, Truyền thông và Tổ chức sự kiện. Với phần lớn sinh viên, Tiếng Anh không phải là chuyên ngành chính mà là một môn học hỗ trợ cho quá trình học tập và công việc sau này. Vì vậy, một trong những yêu cầu quan trọng đối với thầy cô là làm thế nào để người học không chỉ hoàn thành nội dung bài học mà còn thực sự tham gia vào quá trình sử dụng ngôn ngữ.
Trong thực tế lớp học, sinh viên thường phản hồi tích cực hơn với những hoạt động có yếu tố tương tác, thi đua và làm việc nhóm. Các em thích được di chuyển, trao đổi, cùng giải quyết một nhiệm vụ hoặc nhìn thấy một kết quả cụ thể sau khi hoàn thành hoạt động. Những hình thức này đặc biệt phù hợp với môi trường đào tạo định hướng thực hành của FPT Polytechnic, nơi trải nghiệm học tập thường được tổ chức theo hướng “học qua làm” thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.
Điều này cũng đặt ra một câu hỏi đối với phần Reading. Nếu một bài đọc chỉ được triển khai theo trình tự quen thuộc như đọc văn bản, trả lời câu hỏi, kiểm tra đáp án rồi chuyển sang phần tiếp theo, sinh viên rất dễ xem reading như một nhiệm vụ cần hoàn thành hơn là một nguồn ngôn ngữ để tiếp tục khai thác. Với lớp đông, sự khác biệt càng rõ: một số sinh viên đọc và phản hồi rất nhanh, trong khi những em khác có thể dựa vào bạn, chờ đáp án hoặc ít tham gia vào quá trình xử lý văn bản.
Vì vậy, thay vì thay đổi hoàn toàn nội dung reading, một hướng đơn giản hơn là thay đổi cách sinh viên làm việc với chính bài đọc đó. Văn bản vẫn được giữ nguyên, nhưng thông tin, câu hỏi và từ vựng trong bài được chuyển thành một nhiệm vụ có tính tương tác hơn. Một hoạt động mà tác giả thường sử dụng cho mục đích này là Tarsia Puzzle.
Tarsia Puzzle: Biến bài đọc thành một nhiệm vụ ghép mảnh
Nếu chưa từng nghe đến Tarsia, có thể hiểu đơn giản đây là một hoạt động ghép mảnh. Mỗi cạnh của một mảnh ghép chứa một câu hỏi, câu trả lời, từ vựng hoặc một phần thông tin. Sinh viên phải tìm các nội dung tương ứng để đặt hai cạnh phù hợp cạnh nhau. Khi tất cả các cặp được xác định chính xác, các mảnh sẽ tạo thành một hình hoàn chỉnh.
Điểm thú vị là Tarsia vừa mang đặc điểm của một trò chơi, vừa hoạt động như một hình thức tự kiểm tra đáp án. Nếu một cặp thông tin bị ghép sai, những mảnh còn lại thường sẽ không thể tạo thành hình cuối cùng. Sinh viên vì thế phải tự quay lại kiểm tra, thảo luận và điều chỉnh thay vì chỉ chờ thầy cô công bố đáp án.
Điểm phù hợp của Tarsia đối với Reading nằm ở chỗ nội dung trên các mảnh ghép có thể được lấy trực tiếp từ văn bản mà sinh viên vừa đọc. Thầy cô không cần tạo thêm một nguồn nội dung hoàn toàn mới, mà chỉ cần chọn những thông tin đáng khai thác trong bài và chuyển chúng thành các cặp tương ứng.
Chẳng hạn, một bài đọc có thể được chuyển thành các cặp Question – Answer, Word – Definition, Word – Synonym hoặc Information – Person/Place. Như vậy, sinh viên đang quay lại chính bài đọc vừa học, nhưng lần này phải tìm kiếm, nhận diện và kết nối thông tin theo một cách khác.
Khi làm câu hỏi đọc hiểu thông thường, sinh viên thường đọc câu hỏi rồi tìm một câu trả lời. Với Tarsia, quá trình này được lặp lại nhiều lần trong một khoảng thời gian ngắn. Để tìm đúng cạnh ghép, sinh viên phải nhớ hoặc quay lại văn bản để kiểm tra thông tin. Một câu trả lời tưởng như đúng có thể phù hợp với nhiều mảnh khác nhau, khiến người học phải đọc kỹ hơn và trao đổi với các thành viên trong nhóm trước khi quyết định.
Ví dụ, sau một bài đọc về một địa điểm du lịch, các mảnh ghép có thể chứa những câu hỏi như “Where is the place located?”, “Why do tourists visit it?”, “What can visitors do there?” hoặc “What does the writer like most about the place?”. Các câu trả lời tương ứng được đặt trên những mảnh khác nhau. Muốn hoàn thành hình ghép, sinh viên phải tiếp tục khai thác thông tin trong reading text thay vì chỉ kiểm tra đáp án một lần rồi bỏ qua văn bản.
Tarsia Race – Đọc lại qua một cuộc đua ghép mảnh
Một cách triển khai đơn giản là tổ chức Tarsia Race sau khi sinh viên đã đọc và tìm hiểu nội dung chính của văn bản. Lớp được chia thành các nhóm nhỏ. Trước khi bắt đầu, thầy cô cho sinh viên xem hình dạng hoàn chỉnh của Tarsia để các em biết mục tiêu cuối cùng cần tạo ra. Sau đó, mỗi nhóm nhận một bộ mảnh ghép đã được cắt rời.
Nhiệm vụ của sinh viên là đọc nội dung trên từng cạnh, tìm các cặp tương ứng và ghép các mảnh lại thành hình hoàn chỉnh. Thầy cô có thể bấm giờ hoặc tổ chức theo hình thức thi đua giữa các nhóm. Điều đáng chú ý là hoạt động này khiến sinh viên phải quay lại bài đọc nhiều lần mà không tạo cảm giác đang “làm lại reading”. Chính nhiệm vụ ghép hình tạo ra lý do để sinh viên tự quay lại văn bản.
Khai thác thêm vocabulary ngay từ bài đọc
Một reading text thường chứa nhiều từ hoặc cụm từ đáng để sinh viên ghi nhớ. Tuy nhiên, nếu phần vocabulary chỉ dừng lại ở việc thầy cô giải nghĩa trước khi đọc, những từ này rất dễ bị tách khỏi văn bản sau khi hoạt động Reading kết thúc.
Tarsia cho phép đưa từ vựng quay trở lại hoạt động. Thầy cô có thể lấy trực tiếp những từ quan trọng trong bài và tạo các cặp Word – Definition, Word – Vietnamese meaning, Word – Synonym, Word – Antonym hoặc Word – Example from the text. Với một bài đọc có tám từ trọng tâm, tám từ này có thể xuất hiện xen kẽ với các câu hỏi comprehension trên cùng một bộ Tarsia. Sinh viên vì vậy vừa phải nhớ nội dung bài, vừa xử lý lại vocabulary trong chính ngữ cảnh mà từ đó xuất hiện.
Round 2: Sentence Challenge – Từ nhận diện đến sử dụng
Sau khi các nhóm hoàn thành hình Tarsia, hoạt động vẫn chưa cần kết thúc. Trước khi cắt các mảnh, thầy cô có thể đánh số ở mặt sau của từng mảnh. Sau Round 1, thầy cô gọi ngẫu nhiên một số, chẳng hạn: “Number 7!”. Các nhóm tìm mảnh số 7 và đọc từ hoặc cụm từ xuất hiện trên đó. Sau đó, nhóm phải sử dụng từ đó để tạo một câu mới.
Ví dụ, nếu từ trên mảnh là “crowded” và trong reading text có câu “The market is very crowded at weekends.”, ở Sentence Challenge sinh viên có thể tạo một câu mới như “My school canteen is crowded at lunchtime.”. Ở bước này, sinh viên đã chuyển từ nhận diện ngôn ngữ trong văn bản sang tự sử dụng ngôn ngữ.
Hoạt động cũng có thể được điều chỉnh theo trình độ. Với lớp ở trình độ thấp, sinh viên chỉ cần tạo một câu đơn giản. Với lớp có khả năng tốt hơn, thầy cô có thể yêu cầu câu phải liên quan đến trải nghiệm cá nhân, có thêm lý do hoặc sử dụng một cấu trúc ngữ pháp vừa học. Một mảnh ghép ban đầu chỉ dùng để kiểm tra reading comprehension vì vậy tiếp tục trở thành một prompt cho speaking hoặc writing.
Một bài đọc, nhiều lớp hoạt động
Điểm đáng khai thác nhất của Tarsia không nằm ở hình tam giác hay yếu tố thi đua, mà nằm ở khả năng giúp thầy cô sử dụng một văn bản nhiều lần với những mục tiêu khác nhau. Ở lần đầu tiên, sinh viên đọc để hiểu ý chính. Ở bước tiếp theo, các em đọc để tìm thông tin chi tiết. Khi tham gia Tarsia Race, sinh viên tiếp tục quay lại văn bản để xác nhận câu trả lời, từ vựng và mối liên hệ giữa các thông tin. Đến Sentence Challenge, những từ và cụm từ lấy từ reading text lại được chuyển sang hoạt động sản sinh ngôn ngữ.
Có thể hình dung chuỗi xử lý này theo hướng: Read → Understand → Find → Match → Check → Use. Thay vì Reading kết thúc ở câu hỏi “What is the correct answer?”, người học được tiếp tục làm việc với ngôn ngữ đã xuất hiện trong văn bản.
Thầy cô không cần tự thiết kế cấu trúc Tarsia từ đầu. Tác giả thường vào YourHomework, chọn mẫu Tarsia có sẵn rồi nhập các cặp Question – Answer hoặc Word – Definition. Website sẽ tự tạo file PDF để in, cắt và sử dụng. Phần mất nhiều suy nghĩ nhất không phải là thiết kế hình ghép, mà là lựa chọn nội dung nào trong reading text đáng được đưa vào hoạt động.
Một bộ Tarsia hiệu quả không cần chứa mọi chi tiết của bài đọc. Thầy cô có thể lựa chọn khoảng 10–15 điểm quan trọng, kết hợp giữa thông tin chính của văn bản, câu hỏi chi tiết, từ vựng mục tiêu, nghĩa hoặc định nghĩa và một số cụm từ có thể tiếp tục sử dụng trong speaking hoặc writing. Việc lựa chọn như vậy giúp Tarsia trở thành phần nối tiếp tự nhiên của reading lesson thay vì một trò chơi được thêm vào chỉ để tạo không khí.
Một bài đọc không nhất thiết phải kết thúc khi sinh viên đã biết đáp án của vài câu comprehension. Nếu nội dung được tổ chức lại hợp lý, cùng một văn bản có thể tiếp tục tạo ra thêm nhiều lượt đọc, nhiều lần truy hồi từ vựng, nhiều cuộc trao đổi giữa sinh viên và thậm chí thêm cả hoạt động nói hoặc viết.
Tarsia Puzzle là một cách tương đối đơn giản để thực hiện điều đó. Các mảnh ghép chỉ là phương tiện. Giá trị thực sự nằm ở quá trình sinh viên phải liên tục đặt câu hỏi: Hai thông tin này có thực sự liên quan với nhau không? Đáp án nằm ở đâu trong bài? Từ này có nghĩa gì? Mình có thể sử dụng nó trong một câu khác như thế nào?
Khi những câu hỏi đó xuất hiện trong quá trình hoạt động, reading text không còn là một đoạn văn sinh viên đọc một lần rồi bỏ lại trên trang sách. Nó trở thành nguồn ngôn ngữ được đọc lại, thảo luận, kết nối và sử dụng. Và đôi khi, chỉ bằng việc cắt một bài đọc thành những “mảnh thông tin” nhỏ hơn, thầy cô lại có thể khiến sinh viên làm việc với văn bản nhiều hơn rất nhiều.
Giảng viên Nguyễn Lê Ngọc Ngân
Bộ môn Cơ bản
FPT Polytechnic Cần Thơ
