Thuyết trình – hùng biện trước công chúng là một trong những kỹ năng vô cùng quan trọng và là một học phần mang tính chất bắt buộc đối với sinh viên chuyên ngành Truyền thông & Tổ chức Sự kiện tại FPT Polytechnic. Tuy nhiên, để có thể “chạm” đến cảm xúc và nhận thức của công chúng, diễn giả cần nhiều hơn những ngôn từ. Trong đó, kỹ năng di chuyển là một trong những công cụ quan trọng, giúp cho diễn giả tối ưu hoá hiệu quả của thông tin – thông điệp muốn truyền tải đến công chúng.
Kỹ thuật di chuyển của diễn giả trong hoạt động thuyết trình, hùng biện trước công chúng có lịch sử gắn liền với sự phát triển của giao tiếp phi ngôn ngữ và nghệ thuật trình diễn. Hoạt động di chuyển không chỉ đơn thuần là thay đổi vị trí mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong việc thể hiện cảm xúc, kết nối khán giả và nhấn mạnh nội dung.
Trong thời kỳ cổ đại, kỹ thuật di chuyển được sử dụng như một công cụ để gắn kết diễn giả đối với công chúng. Đây cũng là thời kỳ sơ khai mà các kỹ thuật di chuyển trong hoạt động thuyết trình, hùng biện được diễn giả sử dụng như là một phương pháp chủ động và xuất phát từ nhận thức của diễn giả. Thời Hy Lạp – La Mã cổ đại, các nhà hùng biện như Demosthenes (384 TCN – 322 TCN) đã nhận ra tầm quan trọng của tư thế, cử chỉ và chuyển động cơ thể để tăng sức thuyết phục. Trên diễn đàn (Agora), diễn giả thường bước qua lại giữa các nhóm khán giả để thu hút sự chú ý và tạo cảm giác gần gũi. Nhà hùng biện La Mã nổi tiếng Cicero (106 TCN – 43 TCN) dạy rằng “Sự di chuyển trên sân khấu cần phải nhịp nhàng và đồng điệu với lời nói”. Ông khuyến khích sử dụng bước tiến tới khán giả để nhấn mạnh ý tưởng và lùi lại khi chuyển sang phần khác.
Bước sang thời kỳ Trung cổ, không gian diễn thuyết của các diễn giả thường đặc trưng bởi các không gian hẹp như: Nhà thờ, thánh đường (các không gian tôn giáo). Đặc trưng bởi thời kỳ Thần quyền chiếm vai trò tuyệt đối trong xã hội. Các nhà giảng thuyết như Thánh Augustine (354 – 450) sử dụng động tác tay và di chuyển nhẹ nhàng trong khu vực bục để nhấn mạnh sự nghiêm trọng hoặc tính tôn giáo của bài giảng. Trong thời kỳ này, đã hình thành kỹ thuật đối diện nhóm – một trong những kỹ thuật di chuyển còn được sử dụng cho đến ngày nay bởi các diễn giả. Theo đó, diễn giả tiến hành di chuyển từ bên này sang bên kia để nhìn thẳng vào từng nhóm người nghe bắt đầu được áp dụng, dù hạn chế bởi cấu trúc nhà thờ.
Thời kỳ Phục Hưng đánh dấu những hình thức tự do hơn trong hoạt động di chuyển của diễn giả trong quá trình thuyết trình, hùng biện. Không gian được mở rộng với các địa điểm đa dạng hơn. Diễn giả có thể truyền bá rất nhiều nội dung khác nhau, phong phú đa dạng hơn. Hoạt động diễn thuyết không chỉ liên quan đến tôn giáo (hay nói lên tiếng nói của Chúa) như trong thời kỳ Trung cổ. Các diễn giả trong thời kỳ này thường di chuyển giữa các khu vực để tương tác trực tiếp với nhiều nhóm khán giả. Kỹ thuật tương tác bằng cử động (Body Language) lần đầu tiên được nhận thức và đưa vào sử dụng bài bản. Các học giả như Erasmus (1466-1536) người Hà Lan nhấn mạnh việc sử dụng cơ thể để truyền đạt cảm xúc và ý tưởng, đồng thời khuyên diễn giả phải di chuyển một cách tự nhiên và có chủ đích.
Thời kỳ Cận đại (Thế kỷ XVIII – XIX), đặc trưng bởi các sân khấu chính trị và các phong trào xã hội. Sự nổi lên của các nhà lãnh đạo chính trị và phong trào xã hội (như Abraham Lincoln, Frederick Douglass) đánh dấu sự sử dụng kỹ thuật di chuyển để kiểm soát đám đông. Diễn giả thường bước chậm rãi hoặc tiến về phía khán giả để nhấn mạnh phần quan trọng trong bài nói. Trong các cuộc vận động, diễn giả đi dọc sân khấu để tạo kết nối trực tiếp với người nghe ở các khu vực khác nhau. Điều này cũng tạo ra cảm giác năng động và sức mạnh.
Bước sang Thế kỷ 20, nghệ thuật di chuyển trong thuyết trình, hùng biện trước công chúng đặc trưng bởi việc ứng dụng các sân khấu chuyên nghiệp. Các phong trào dân quyền Mỹ với các nhà lãnh đạo như Martin Luther King Jr. (1929-1968) sử dụng kỹ thuật di chuyển để tạo ra sự kịch tính trong các buổi diễn thuyết. Ông thường bước chậm và mạnh mẽ để nhấn mạnh các câu nói biểu tượng như “I have a dream”.
Bên cạnh hoạt động di chuyển cổ điển với đối tượng công chúng trực tiếp tương tác tại điểm thuyết trình, với sự bùng nổ của các phương tiện truyền thông đại chúng và sự ra đời của các thiết bị ghi hình (máy quay) và các thiết bị thu hình (tivi), sức lan tỏa của hoạt động thuyết trình được gia tăng đáng kể. Hoạt động diễn thuyết đã vượt qua khuôn khổ không gian, thời gian nhỏ hẹp như trước kia. Đồng thời tạo ra sự phủ sóng, lan tỏa trên một khu vực địa lý rộng lớn (với sự trợ giúp của các thiết bị truyền phát). Sự phát triển của truyền hình khiến kỹ thuật di chuyển được tối ưu hóa. Diễn giả phải cân nhắc sự xuất hiện của máy quay, kết hợp di chuyển có ý nghĩa với các góc quay.
Thế kỷ 21, kỷ nguyên của Internet, trí tuệ nhân tạo cùng các phương tiện truyền dẫn hình ảnh mang tính trực tuyến, một diễn giả trong quá trình thuyết trình có thể lan tỏa thông tin, thông điệp đến khán giả trong một khoảng thời gian ngắn trên quy mô toàn cầu. Các diễn giả nổi tiếng hiện đại tận dụng không gian sân khấu để di chuyển một cách chiến lược, giúp tối ưu hoá hiệu quả thông tin muốn truyền tải đến công chúng.
Một số kỹ thuật di chuyển trong hoạt động thuyết trình, hùng biện trong thế kỷ này có thể được kể đến như:
- Di chuyển ngang sân khấu: Giúp duy trì sự chú ý của khán giả từ nhiều góc độ khác nhau
- Bước tới và lùi: Thường được dùng để nhấn mạnh ý tưởng hoặc tạo khoảng nghỉ tư duy cho khán giả.
Ngoài ra, trong môi trường không gian mạng, sau đại dịch COVID – 19, với sự phát triển của các hoạt động làm việc trên các nền tảng số, các diễn giả sử dụng các kỹ thuật di chuyển bằng ánh mắt và cử chỉ qua màn hình, thay thế phần lớn sự di chuyển thực tế.
Có thể nói, kỹ thuật di chuyển đóng một vai trò hết sức quan trọng trong hệ thống ngôn ngữ không lời, cùng với các ngôn ngữ có lời giúp cho diễn giả gia tăng hiệu suất và hiệu quả hấp thụ thông tin của công chúng trong quá trình thuyết trình, hùng biện.
Đối với sinh viên Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, việc học tập các kiến thức có liên quan đến Kỹ năng thuyết trình trước công chúng được nhà trường xác định như một trong những công cụ mềm quan trọng, góp phần gia tăng tính “Thực học – Thực nghiệp” và thích nghi với nhu cầu ngày càng cao của nhà tuyển dụng. Các sơ đồ di chuyển trong hoạt động thuyết trình và các kỹ năng khác trong hoạt động thuyết trình, hùng biện sẽ tiếp tục được giới thiệu trong các bài đăng sau.
Giảng viên Dương Bình Minh
Bộ môn Kinh tế
FPT Polytechnic Hà Nội
