Theo cô Nguyễn Thanh Huyền: “Người thiết kế giỏi không chỉ biết vẽ đẹp, mà biết cách nhìn, hiểu và chọn điều cần giữ lại”. Vì vậy, khi thiết kế biểu trưng, sự sáng tạo thôi là chưa đủ. Sinh viên cần nghiên cứu kỹ ba quá trình “tả thật – đơn giản – cách điệu” để tìm ra được “chất” riêng cần làm nổi bật trong biểu trưng của mình.
Tả thật – Hiểu trước khi sáng tạo
Khi học tập thiết kế đồ họa, việc tạo nên một logo hay biểu trưng không bắt đầu bằng cảm hứng bộc phát, mà từ sự quan sát tỉ mỉ. Giai đoạn đầu tiên của quy trình là tả thật – vẽ lại đối tượng một cách trung thực nhất có thể.
Tả thật không chỉ là sao chép hình dáng mà còn là quá trình khám phá cấu trúc, tỷ lệ và đặc điểm riêng của vật thể. Ví dụ, khi muốn thiết kế logo về con trâu, sinh viên cần quan sát kỹ dáng đứng, tỉ lệ đầu – thân – chân, đặc biệt là cặp sừng cong đặc trưng. Từ những phác họa ban đầu ấy, người học hiểu rõ điều gì làm nên “linh hồn” của hình.
Ở bước này, sinh viên cần dành thời gian nghiên cứu nhiều góc nhìn, vẽ lại bằng tay để luyện khả năng quan sát và phân tích hình thể. Hiểu rõ cái thật chính là nền tảng để sau này có thể sáng tạo có cơ sở.
Đơn giản – Giảm bớt để làm rõ
Khi đã hiểu cấu trúc thật của hình, người thiết kế bước sang giai đoạn đơn giản hóa. Đây là quá trình chọn lọc, loại bỏ chi tiết phụ, chỉ giữ lại phần cốt lõi giúp hình dễ nhận diện hơn.
Đơn giản hóa không có nghĩa là vẽ ít đi, mà là vẽ đúng hơn. Một hình có quá nhiều chi tiết sẽ rối, khiến người xem khó tập trung vào đặc điểm chính. Khi chuyển hình sang mảng đen trắng hoặc nét liền, người học sẽ thấy rõ đâu là phần cần, đâu là phần thừa.
Chẳng hạn, từ hình con trâu tả thật, người thiết kế có thể rút gọn chỉ còn phần đầu và sừng cong – hai yếu tố đủ để người xem nhận ra ngay. Quá trình này giúp sinh viên hiểu thế nào là sự tinh giản, học cách “gạn đục khơi trong” trong thiết kế.
Cách điệu – Sáng tạo phong cách riêng
Sau khi hình ảnh đã được đơn giản hóa, người thiết kế tiến đến giai đoạn cách điệu – khi hình thật được biến đổi có chủ đích để mang phong cách riêng và giá trị biểu tượng. Nếu “đơn giản hóa” là để hình rõ ràng, thì “cách điệu” là để hình có linh hồn – thể hiện cảm xúc, cá tính và ý niệm mà người thiết kế muốn gửi gắm.
Cách điệu không phải là làm cho hình “lạ mắt” hơn, mà là chuyển ngôn ngữ của hình thật sang ngôn ngữ đồ họa. Người thiết kế có thể dùng hình khối, đường nét, tỷ lệ, hoặc nhịp điệu để thể hiện tinh thần của đối tượng. Hình ảnh sau khi được cách điệu không còn là bản sao hiện thực, mà trở thành một “ký hiệu thị giác” có khả năng gợi nhớ và biểu đạt.
Một ví dụ điển hình trong lịch sử thiết kế là logo Mercedes-Benz. Trước khi trở thành biểu tượng ngôi sao ba cánh quen thuộc, logo của Mercedes-Benz đã trải qua một hành trình dài của quá trình cách điệu và tinh giản.
Logo Mercedes-Benz là ví dụ hoàn hảo cho thấy sức mạnh của cách điệu trong việc tạo ra biểu tượng bền vững. Từ hình ảnh mang tính cơ khí và kỹ thuật, qua quá trình tinh lọc, ngôi sao đã vượt khỏi ý nghĩa ban đầu để trở thành biểu trưng của chất lượng và uy tín toàn cầu. Một chi tiết tưởng chừng đơn giản – ba nhánh sao trong khung tròn – lại chứa đựng triết lý thương hiệu xuyên suốt hơn 100 năm.
Với sinh viên thiết kế đồ họa, đây là bài học quan trọng: cách điệu không chỉ là làm cho hình “đẹp”, mà là khiến hình có khả năng sống lâu dài trong nhận thức người xem. Khi làm bài tập từ hình tả thật đến biểu trưng, sinh viên nên tự đặt câu hỏi: “Hình của mình có thể tồn tại trong 10 năm không? Có thể nhận ra chỉ trong một giây không? Có thể đứng vững mà không cần chữ không?” – đó chính là tinh thần của bước cách điệu.
Giai đoạn này cũng là nơi tư duy sáng tạo được thử thách: cần thử nhiều hướng thể hiện, nghiên cứu hình khối, so sánh tỷ lệ, lặp lại, tinh chỉnh liên tục cho đến khi hình đạt đến mức “đủ” – không thừa, không thiếu. Khi ấy, người học sẽ nhận ra giá trị thực sự của cách điệu: biến điều cụ thể thành điều biểu trưng, biến hình thật thành biểu tượng có linh hồn.
Biểu trưng – Cô đọng ý nghĩa trong một hình ảnh
Khi hình đã được cách điệu đến mức tinh giản và ổn định, người thiết kế tiến tới bước cuối cùng: tạo biểu trưng (logo). Đây là giai đoạn tổng hợp, hình ảnh không chỉ còn là đẹp mà còn mang ý nghĩa biểu tượng và tính ứng dụng cao.
Một biểu trưng tốt cần dễ nhận ra, truyền tải được tinh thần thương hiệu và thích ứng linh hoạt trong mọi kích thước, chất liệu. Từ những phác thảo ban đầu, hình được tinh chỉnh về tỷ lệ, màu sắc và bố cục để đạt độ cân bằng và hài hòa.
Đến đây, quá trình “tả thật – đơn giản – cách điệu” đã hoàn thiện vòng phát triển của nó: từ quan sát tự nhiên đến biểu đạt khái niệm. Hình ảnh được cô đọng trở thành ngôn ngữ trực quan, nói thay thương hiệu bằng cảm xúc và nhận diện.
Kết nối – Từ quan sát đến biểu tượng
Từ hình tả thật đến biểu trưng là hành trình học cách nhìn và cách nghĩ như một nhà thiết kế. Mỗi bước đều quan trọng: quan sát giúp hiểu bản chất, đơn giản hóa giúp định hình cốt lõi, cách điệu tạo nên phong cách, và biểu trưng thể hiện giá trị.
Với sinh viên thiết kế đồ họa, việc luyện tập quy trình này không chỉ là một bài học kỹ thuật mà là quá trình rèn luyện tư duy. Khi đã biết cách nhìn thế giới xung quanh bằng con mắt thiết kế, bạn có thể biến bất cứ hình ảnh nào, từ chiếc lá, con vật hay họa tiết dân gian thành biểu tượng mang sức sống riêng.
Cuối cùng, điều cốt lõi của thiết kế logo không nằm ở việc vẽ thật đẹp mà ở khả năng cô đọng được tinh thần của hình. Khi hiểu và thực hành nhuần nhuyễn bốn bước ấy, người học đã đi được nửa chặng đường trở thành nhà thiết kế chuyên nghiệp.
Giảng viên Nguyễn Thanh Huyền
Bộ môn Thiết kế đồ họa
FPT Polytechnic Hà Nội
