Giữa hàng chục cuộc trò chuyện cùng các cựu chiến binh tại Hà Nội, chúng tôi – nhóm sinh viên thực hiện dự án cộng đồng Ký ức người lính – Những mảnh ghép của Cách mạng xưa – đã tình cờ gặp bác cựu chiến binh Nguyễn Tiến Sỹ, người kể chuyện chiến trường qua những bức ảnh đã nhuốm màu thời gian.
Trong căn phòng nhỏ của tổ dân phố số 9 Đình Thôn, giữa những khung ảnh cũ và tài liệu giấy đã ố vàng, bác Sỹ nhẹ nhàng lấy ra một vật mà suốt nhiều năm qua vẫn được cất kỹ trong ngăn tủ gỗ: một chiếc máy ảnh Canon FT QL. Đó không chỉ là thiết bị tác nghiệp mà là “người bạn đồng hành” đã đi cùng bác qua suốt những tháng năm chiến trận. Một “hộp ký ức” chứa đầy thước phim chưa từng rửa.
Người lính – người kể chuyện bằng ống kính
Bác Nguyễn Tiến Sỹ không phải là một tay súng, bác là phóng viên chiến trường, nhập ngũ năm 1970 và công tác tại mặt trận Trị – Thiên. Chiếc máy ảnh Canon đời đầu được cấp cho bác trong một lần tăng cường từ miền Bắc, trở thành vật bất ly thân từ thời điểm đó. Trong ba lô của bác luôn có một cuộn phim dự phòng, một bút bi, và một mảnh vải bọc máy ảnh được gấp gọn.
Những năm tháng chiến đấu không chỉ là tiếng đạn, mùi thuốc súng hay những bước hành quân ròng rã – mà còn là những ánh mắt câm lặng, những cái ôm vội giữa đồng đội, hay ánh lửa le lói bên hầm trú ẩn. Đó là thứ mà bác Sỹ gọi là “ký ức sống” – và bác lưu giữ chúng qua ống kính.
Khi ống kính ghi lại chiến tranh – chứ không phải nỗi sợ
Khác với hình ảnh chiến đấu oai hùng thường thấy trên sách báo, ảnh của bác Sỹ ghi lại phía sau mặt trận: một người lính nằm thiếp trên cáng vì kiệt sức, ánh mắt lo âu của chiến sĩ trẻ khi nhận thư từ quê nhà, hay giây phút chia tay giữa một người lính và người dân bản địa.
“Có lúc tôi muốn bỏ máy xuống để ôm lấy họ. Nhưng tôi biết mình phải chụp. Nếu tôi không giữ lại những hình ảnh đó, sẽ chẳng ai còn nhớ họ từng tồn tại” – bác kể.
Trong hàng trăm cuộn phim bác mang về sau chiến tranh, có những bức ảnh chưa từng được rửa, vì thiếu điều kiện – hoặc vì quá đau lòng để xem lại. Nhưng những bức ảnh đó, bác vẫn nhớ như in. Câu chuyện bác kể, ánh mắt bác nhìn, chính là một cuốn phim sống đang tua ngược lại quá khứ.
Người lính và lời kể qua những thước phim
Ở tuổi ngoài 80, bác Sỹ không còn chụp ảnh nữa. Nhưng mỗi khi có ai đến hỏi chuyện, bác vẫn giữ nếp xếp ảnh ra bàn, nói bằng giọng trầm ấm, rành rọt từng chi tiết. Đối với bác, ký ức chiến tranh không phải là niềm kiêu hãnh – mà là thứ cần được kể lại, để thế hệ sau biết rằng hòa bình không phải điều hiển nhiên.
Ghi lại – Để không ai bị quên
Triển lãm chỉ kéo dài một ngày, nhưng hành trình lắng nghe và kể lại những ký ức như của bác Nguyễn Tiến Sỹ sẽ còn tiếp tục. Bởi chiến tranh rồi sẽ trở thành quá khứ, nhưng câu chuyện của những người đã sống, đã cống hiến, và đã lặng lẽ ghi lại lịch sử thì cần được nhắc mãi.
Nếu bạn biết một người lính nào vẫn còn giữ trong lòng những ký ức chưa kể, hãy đến bên họ, lắng nghe, và kể lại giúp họ – như cách chúng tôi đã làm với bác Nguyễn Tiến Sỹ.
| Triển lãm ảnh “Ký ức người lính – Những mảnh ghép của Cách mạng xưa”
Một hành trình kể lại câu chuyện đời lính qua những thước phim, kỷ vật và hồi ức – chân thực, lặng lẽ mà lay động. Sự kiện được tổ chức nhằm ghi lại, lưu giữ và lan toả những câu chuyện chiến tranh chân thực từ các cựu chiến binh sống tại Hà Nội, qua đó giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về quá khứ và thêm trân trọng cuộc sống hiện tại. Triển lãm được thực hiện công phu với 50 bức ảnh được chọn lọc kỹ càng từ quá trình phỏng vấn, ghi hình và biên tập nội dung suốt 1 tháng. Không gian sự kiện gồm các hoạt động: trưng bày ảnh – chia sẻ câu chuyện – góc lưu bút – kết nối thế hệ. Dự án được thực hiện bởi nhóm sinh viên “Những Người Kể Lại”, chuyên ngành Truyền thông & Tổ chức sự kiện – Trường Cao đẳng FPT Polytechnic Hà Nội. Triển lãm diễn ra vào ngày 07/08/2025, từ 09:00 đến 17:00 tại Nhà văn hoá tổ dân phố số 9 Đình Thôn – 79 ngõ 402 đường Mỹ Đình, Nam Từ Liêm, Hà Nội. |
Giảng viên Đoàn Thị Thu Uyên
Bộ môn Kinh tế
FPT Polytechnic Hà Nội
