Trong môi trường Digital Marketing đầy cạnh tranh, sinh viên không chỉ cần biết chạy quảng cáo hay chỉnh sửa nội dung mà còn phải sở hữu một năng lực quan trọng hơn hết: khả năng tạo ra ý tưởng. Ý tưởng là thứ giúp bạn nổi bật trong đồ án, ghi điểm trong mắt giảng viên, chinh phục nhà tuyển dụng và quan trọng hơn để trở thành người có giá trị thật sự trong ngành. Nhưng làm thế nào để tạo ra một ý tưởng đúng nghĩa? Đó chính là câu hỏi mà The IDEA Textbook – Guru-guru Thinking, Dentsu-style của So Yamada trả lời một cách đầy thú vị và “đã đời”.
Cuốn sách được ví như “bí kíp truyền đời” trong Dentsu, tập đoàn quảng cáo lớn nhất Nhật Bản. Từ bao năm nay, những tinh hoa sáng tạo này được truyền từ người đi trước cho người đi sau, nhưng chưa bao giờ được viết thành sách cho công chúng. The IDEA Textbook lần đầu tiên làm điều đó: tổng hợp, hệ thống hóa và truyền tải trọn vẹn phương pháp tư duy tạo ra IDEA theo cách mà Dentsu đã áp dụng để xây dựng những chiến dịch lừng danh thế giới. Tư duy ấy không phải kiểu “ngồi chờ cảm hứng” hay “đánh lộn với bản brief đến khi mệt”, mà là một hành trình đi qua cả trực giác, trải nghiệm, logic, ngôn từ và cả sự kiên trì, đúng với tinh thần của những người làm sáng tạo chuyên nghiệp.
Điểm khiến sinh viên Digital Marketing đặc biệt thích thú khi đọc ebook này chính là định nghĩa rất khác về IDEA. Với Dentsu, một IDEA không hề mơ hồ hay cảm tính. Yamada khẳng định IDEA là một góc nhìn hoàn toàn mới giúp giải quyết thẳng vào vấn đề. Tức là nếu bạn nghĩ ra một câu chữ nghe “hay đấy”, nhưng nó không gắn được với mục tiêu, không giải quyết được challenge của thương hiệu, thì đó không phải IDEA. Đây là điều cực kỳ quan trọng đối với sinh viên, nhất là khi làm đồ án, xây dựng IMC, lên concept hay đề xuất chiến dịch. Từ đây, bạn sẽ không còn hỏi “làm sao để nghĩ ra cái gì hay hay?”, mà sẽ quay về bản chất: “Cái gì giúp giải quyết vấn đề một cách thông minh nhất?”
Tư duy tạo ý tưởng của Dentsu dựa trên mô hình guru-guru thinking, một vòng xoáy tư duy liên tục giữa bốn giai đoạn: Feeling – Scattering – Finding – Polishing. Điều thú vị là mô hình này kết hợp tinh thần phương Đông (trực giác, cảm nhận) với kỹ thuật tư duy phương Tây (logic, lý lẽ). Đối với sinh viên Digital Marketing, những bạn trẻ thường xuyên phải chuyển đổi giữa phân tích dữ liệu và sáng tạo nội dung, mô hình này thật sự “chạm đúng chỗ”.
Giai đoạn đầu tiên là Feeling Mode, nơi bạn không phân tích vội vàng, không đánh giá quá nhanh, mà mở toàn bộ giác quan để cảm nhận thế giới. Tác giả khuyên bạn “Don’t think! Feel!!” – đừng vội suy nghĩ, hãy quan sát, cảm nhận và ghi nhận mọi thông tin như một dòng chảy. Điều này cực kỳ phù hợp khi sinh viên đi nghiên cứu thị trường, làm khảo sát người dùng hay đơn giản chỉ là quan sát cách khách hàng tương tác với một thương hiệu. Bạn không cần phải phán xét “cái này đúng hay sai”, mà chỉ cần gom càng nhiều “nguyên liệu” cho tư duy càng tốt. Một marketer giỏi trước hết phải là người biết lắng nghe thị trường bằng cả trái tim, mắt, tai và trực giác của mình.
Sau khi nạp đủ chất liệu, bạn bước vào Scattering Mode – giai đoạn mà nhiều sinh viên thường bỏ qua nhất: giai đoạn tản ý tưởng. Đây không phải lúc tìm câu trả lời đúng, mà là lúc nghĩ thật nhiều, thật rộng, thật điên rồ. Dentsu từng yêu cầu copywriter trẻ viết 100 câu copy trong một đêm để luyện khả năng bứt phá giới hạn. Vì sao lại cần số lượng? Bởi vì chính khi bạn vượt qua giới hạn an toàn, não bộ mới bắt đầu tạo ra những liên kết bất ngờ. Với sinh viên Digital Marketing, đây là giai đoạn bạn cho phép bản thân nghĩ ngoài khuôn khổ khi làm bài tập từ những thông điệp không giống ai cho đến những hướng đi táo bạo mà bình thường bạn không dám thử. Đây cũng chính là mảnh đất màu mỡ để bạn tạo nên dấu ấn riêng cho portfolio của mình.
Đến Finding Mode, mọi thứ dường như “khớp vào nhau”. Yamada so sánh khoảnh khắc này với tiếng hét “Eureka!” của Archimedes. Sau khi tán ý tưởng đủ rộng, bạn bắt đầu nhìn lại challenge của thương hiệu và chọn ra góc nhìn trúng nhất, đơn giản nhất và mạnh mẽ nhất. Điều tuyệt vời là Yamada đưa ra nhiều ví dụ kinh điển giúp sinh viên dễ hình dung, chẳng hạn như chiến dịch Trillion Dollar Campaign – in quảng cáo lên tiền Zimbabwe thật vì… còn rẻ hơn giấy trắng, hay chiến dịch Kit Mail – biến KitKat thành bưu thiếp để tăng brand love. Những IDEA này đều có điểm chung: ngắn gọn, ai cũng hiểu và giải quyết vấn đề một cách sắc bén. Sinh viên có thể học ngay bài học này khi viết big idea cho bài IMC: một big idea đúng nghĩa phải “fit on the palm of your hand” ngắn nhưng chứa sức nặng.
Giai đoạn cuối cùng là Polishing Mode – nơi bạn “mài sắc” ý tưởng bằng logic, kế hoạch và tính khả thi. Nhiều bạn trẻ thường yêu idea của mình quá mức, dẫn đến… mù quáng. Nhưng Yamada nhắc rằng nếu IDEA không tạo ra kế hoạch khả thi, hãy mạnh dạn thay đổi hoặc loại bỏ nó. Với sinh viên Digital Marketing, đây là tư duy cực kỳ quan trọng khi làm bài nhóm: đừng giữ những idea “màu mè” nhưng không triển khai nổi. Một marketer chuyên nghiệp luôn gắn sáng tạo với thực thi.
Điều làm nên giá trị lớn nhất của cuốn sách là triết lý rằng tư duy sáng tạo không phải tài năng bẩm sinh, mà là kỹ năng rèn luyện qua một vòng xoáy không ngừng. Khi bạn đi qua Feeling – Scattering – Finding – Polishing một lần, bạn lại quay về Feeling với kiến thức mới, trải nghiệm mới, góc nhìn mới. Và cứ như vậy, bạn trưởng thành lên từng chút một. Đây là bài học vô giá cho sinh viên: bạn không cần phải luôn nghĩ ra điều xuất sắc; bạn chỉ cần kiên trì trong quy trình rèn luyện tư duy, IDEA sẽ đến như một kết quả tự nhiên.
Đối với sinh viên Digital Marketing, đây không chỉ là một cuốn sách, mà là “bản đồ tư duy” giúp bạn phát triển năng lực quan trọng nhất của người làm sáng tạo: khả năng nhìn mọi việc bằng góc nhìn mới. Trong một ngành đang thay đổi chóng mặt, khi công cụ có thể được AI thay thế, thì năng lực tạo ra ý tưởng vẫn là thứ giữ bạn ở lại với nghề và đưa bạn tiến xa. Và The IDEA Textbook chính là người thầy thầm lặng giúp bạn luyện điều đó mỗi ngày.
Tải ebook trên trang chính thức để đọc tại đây:
https://www.dentsu.co.jp/en/knowledgeanddata/publications/pdf/The_IDEA_Textbook.pdf
Giảng viên Phan Thị Đài Trang
Bộ môn Thương mại điện tử
FPT Polytechnic TP HCM
