Trong bối cảnh dạy tiếng Anh cho sinh viên không chuyên tại các trường Cao đẳng nghề, việc thiết kế các hoạt động học tập vừa sáng tạo vừa tạo động lực nội tại cho người học là yếu tố then chốt.
Một trong những cách tiếp cận nổi bật có thể vận dụng hiệu quả là Thuyết Tự Quyết (Self-Determination Theory – SDT) của Deci & Ryan (1985). Lý thuyết này cho rằng con người sẽ học tập tốt hơn khi được thỏa mãn ba nhu cầu tâm lý cơ bản: tự chủ (autonomy), năng lực (competence) và kết nối (relatedness). Khi ba yếu tố này được nuôi dưỡng, sinh viên có xu hướng tham gia học tập với động lực xuất phát từ nội tại, chứ không đơn thuần vì điểm số hay áp lực từ bên ngoài.
1. Lợi ích khi áp dụng Thuyết Tự Quyết trong lớp tiếng Anh
Theo nghiên cứu của Reeve (2006), các lớp học khuyến khích sự tự chủ và tạo điều kiện để người học cảm thấy mình có năng lực và được kết nối với người khác sẽ giúp tăng sự tham gia, cải thiện kỹ năng giao tiếp và nâng cao hiệu quả tiếp thu ngôn ngữ. Trong môi trường như FPT Polytechnic – nơi sinh viên học tiếng Anh như một môn phụ và thường thiếu động lực, việc xây dựng hoạt động học tập phù hợp với Thuyết Tự Quyết sẽ mang lại thay đổi đáng kể về thái độ và kết quả học tập.
2. Phương pháp Chain Writing – Viết truyện theo chuỗi nhóm 8 người
Một hoạt động nổi bật giúp hiện thực hóa lý thuyết này là “Chain Writing” – một hình thức viết truyện theo nhóm, nơi mỗi thành viên đóng góp một đoạn để cùng tạo nên một câu chuyện hoàn chỉnh. Hoạt động này được thiết kế dựa trên đề tài gần gũi với sinh viên: viết lại một sự kiện đáng nhớ – tương tự như đề thi cuối môn trong giáo trình Language Hub của Macmillan, vốn yêu cầu sinh viên kể lại một kỷ niệm bằng tiếng Anh.
3. Các bước thực hiện hoạt động
Bước 1: Chia nhóm.
Sinh viên được chia thành các nhóm 8 người – con số lý tưởng để vừa đảm bảo tính đa dạng trong nội dung, vừa duy trì tính kết nối nhóm.
Bước 2: Gợi ý chủ đề
Giáo viên đưa ra một vài từ khóa gợi ý như “graduation day”, “a school trip”, “a festival”,… và yêu cầu mỗi nhóm chọn một chủ đề để xây dựng câu chuyện.
Bước 3: Thiết kế cấu trúc
Nhóm cùng xây dựng sơ đồ 4 phần: Introduction – Rising Action – Climax – Ending. Mỗi phần gồm hai đoạn ngắn do hai thành viên viết. Việc này giúp sinh viên có quyền lựa chọn và điều chỉnh vai trò của mình (thỏa mãn nhu cầu tự chủ).
Bước 4: Viết theo chuỗi
Mỗi thành viên viết một đoạn, chuyển tiếp mạch truyện cho người kế tiếp. Người sau có thể thêm ý tưởng hoặc làm rõ tình huống (thúc đẩy năng lực sáng tạo và cảm giác thành thạo).
Bước 5: Chia sẻ sản phẩm và phản hồi
Mỗi nhóm đọc to câu chuyện của mình và nhận góp ý từ nhóm khác. Đây là lúc sinh viên cảm thấy được kết nối, đồng thời phát triển kỹ năng phản hồi – một tiêu chí quan trọng trong khung năng lực học thuật.
4. Lợi ích của phương pháp này
- Phát triển tư duy mạch lạc và sáng tạo trong khi vẫn giữ được tính liên kết giữa các đoạn văn.
- Tăng cường hợp tác nhóm, góp phần cải thiện thái độ học tập của sinh viên vốn thường bị động trong các giờ học kỹ năng viết.
- Tạo động lực nội tại khi sinh viên cảm thấy mình có đóng góp cá nhân rõ ràng vào sản phẩm nhóm, thay vì chỉ học để thi.
Một nghiên cứu của Ushioda (2011) cũng nhấn mạnh rằng hoạt động học ngôn ngữ hiệu quả không chỉ nằm ở thiết kế bài học mà còn ở mối quan hệ xã hội và cảm xúc tích cực được tạo ra trong quá trình học. Chain Writing giúp thỏa mãn điều đó.
5. Một số lưu ý khi áp dụng
- Quản lý thời gian chặt chẽ: Vì hoạt động có nhiều bước, giáo viên cần phân bổ thời gian rõ ràng để đảm bảo mọi nhóm hoàn thành câu chuyện.
- Hỗ trợ từ vựng và cấu trúc câu: Một số sinh viên có thể loay hoay trong phần viết vì hạn chế về ngữ pháp. Giáo viên nên chuẩn bị bảng từ/cấu trúc mẫu trước đó.
- Đảm bảo tất cả thành viên tham gia: Một số bạn ít nói có thể bị “bỏ quên” nếu nhóm phân chia vai trò không đồng đều. Cần có tiêu chí đánh giá dựa trên sự tham gia của từng thành viên để đảm bảo công bằng.
Tạm kết, Chain Writing không chỉ là một hoạt động thú vị mà còn là cầu nối đưa lý thuyết Tự Quyết vào thực tế lớp học tiếng Anh. Với sự kết hợp giữa tính sáng tạo, làm việc nhóm và động lực nội tại, phương pháp này hứa hẹn tạo ra những giờ học hiệu quả, sinh động và giàu cảm xúc cho sinh viên FPT Polytechnic.
Giảng viên Nguyễn Lê Ngọc Ngân
Bộ môn Cơ bản
FPT Polytechnic Cần Thơ
