Giữa dòng chảy thiết kế hiện đại, tranh khắc gỗ truyền thống Việt Nam vẫn âm thầm đóng vai trò như một cội nguồn thẩm mỹ bền vững. những tinh hoa từ tranh Đông Hồ, Hàng Trống hay Kim Hoàng trở thành “giáo trình sống động” giúp sinh viên Thiết kế đồ họa FPT Polytechnic bồi đắp bản sắc và tư duy sáng tạo bền vững.
Tranh khắc gỗ (Woodblock Printing) là một kỹ thuật in ấn thủ công cổ truyền, gồm các công đoạn khắc bản gỗ, phết màu, in lên giấy và lắp màu. Mỗi bản tranh là kết quả của sự kỳ công, tỉ mỉ và kết tinh thẩm mỹ dân gian lẫn triết lý sống của người Việt qua nhiều thế kỷ. Theo các nghiên cứu từ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể trình UNESCO, tranh khắc gỗ Việt không chỉ thể hiện nghệ thuật tạo hình độc đáo mà còn phản ánh đời sống tinh thần, tín ngưỡng và ước vọng của người dân.
Ba dòng tranh tiêu biểu: Nguồn cảm hứng bất tận cho thiết kế hiện đại
Tranh Đông Hồ (Bắc Ninh) nổi bật với đường nét khoẻ khoắn, bố cục chặt chẽ và màu sắc tươi tắn từ nguyên liệu tự nhiên. Những hình ảnh quen thuộc như đàn lợn, đàn gà, vinh hoa – phú quý… trở thành kho tàng biểu tượng dễ nhận diện, rất phù hợp để ứng dụng trong thiết kế logo, bao bì, nhận diện thương hiệu mang đậm chất Việt.
Tranh Hàng Trống (Hà Nội) lại gây ấn tượng bởi sự thanh thoát, tinh xảo với kỹ thuật tô màu thủ công sau in. Các chủ đề như “Tố nữ”, “Tứ quý”, “Ngũ hổ” thể hiện sự trang trọng, chiều sâu tâm linh. Đây là chất liệu lý tưởng cho những dự án thiết kế cao cấp, sách mỹ thuật hay không gian văn hóa truyền thống.
Tranh Kim Hoàng (Hà Tây cũ), dù đã thất truyền từ thế kỷ 19, vẫn để lại dấu ấn mạnh mẽ với đặc trưng nền giấy đỏ, màu son rực rỡ và đường viền “gấm” đặc biệt. Phong cách phóng khoáng, cách điệu này là khơi nguồn sáng tạo cho các thiết kế retro Việt, pattern dân gian, minh họa sản phẩm đương đại.
Từ di sản đến hành trang sáng tạo của sinh viên thiết kế
Thầy Lê Vũ Hà, giảng viên ngành Thiết kế Đồ họa FPT Polytechnic TP HCM, chia sẻ: “Với nhiều năm làm nghề, tôi nhận thấy việc hiểu sâu và kế thừa các giá trị truyền thống, đặc biệt là tranh khắc gỗ chính là nền tảng vững chắc để sinh viên thiết kế đồ họa tạo ra những giải pháp thiết kế sáng tạo, giàu bản sắc”.
Theo thầy Hà, tranh khắc gỗ không chỉ củng cố căn cước văn hóa mà còn rèn luyện tư duy tạo hình, khả năng kể chuyện bằng hình ảnh. Từ sự tối giản nhưng biểu cảm trong tranh Đông Hồ, đến chiều sâu sắc độ trong Hàng Trống hay tinh thần mạnh mẽ, tự do của Kim Hoàng, sinh viên học được cách làm chủ bố cục, màu sắc, nhịp điệu thị giác và cả ý niệm thẩm mỹ bền vững.
Trong thời đại hội nhập, nhà thiết kế giỏi không chỉ cần thành thạo công cụ mà còn phải có gốc rễ văn hóa sâu sắc. Tranh khắc gỗ truyền thống chính là một trong những cội nguồn ấy Vì thế, việc đưa tranh khắc gỗ vào chương trình học tập của sinh viên Thiết kế đồ họa tại FPT Polytechnic TP HCM không chỉ giúp người học hiểu về mỹ thuật dân gian mà còn hướng tới xây dựng cho các bạn trẻ một tư duy thiết kế có trách nhiệm, bảo tồn các giá trị văn hóa – nghệ thuật của dân tộc.
Giảng viên Lê Vũ Hà
Bộ môn Thiết kế đồ họa
FPT Polytechnic TP HCM
