Photoshop có lẽ là một trong những phần mềm quen thuộc nhất khi nhắc đến ngành Thiết kế Đồ họa. Chỉ cần một vài từ khóa trên Internet, người học có thể tìm thấy hàng nghìn video hướng dẫn cách tách nền, cắt ghép, chỉnh màu, tạo hiệu ứng hay xử lý một bức ảnh. Nhưng biết sử dụng Photoshop có đồng nghĩa với biết thiết kế? Đó cũng chính là câu hỏi mà sinh viên chuyên ngành Thiết kế Đồ họa tại FPT Polytechnic từng bước tìm câu trả lời trong môn học Photoshop ngay từ học kỳ 2.
Học công cụ nhưng không dừng lại ở công cụ
Ở những buổi học đầu tiên, sinh viên bắt đầu từ những thao tác nền tảng: vùng chọn, layer, mask, cắt ghép hình ảnh, điều chỉnh màu sắc, văn bản, hiệu ứng và cách tổ chức file làm việc. Đây là những kiến thức cơ bản, nhưng cũng là những “viên gạch” đầu tiên để các bạn có thể tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh sau này.
Vì thế, bài tập không chỉ dừng lại ở việc “hãy tách vật thể này khỏi nền”. Sinh viên được khuyến khích suy nghĩ xa hơn: nếu đã tách được vật thể, mình có thể sử dụng nó để tạo nên điều gì mới?
Từ những loại rau củ, trái cây hay những hình ảnh tưởng chừng không liên quan, các bạn bắt đầu học cách lựa chọn, cắt ghép, biến đổi và kết hợp chúng thành một hình ảnh hoàn toàn mới. Đây cũng là bước đầu để sinh viên nhận ra rằng: cùng một công cụ, nhưng cách sử dụng và kết quả cuối cùng phụ thuộc rất nhiều vào tư duy của người thiết kế.
Không chỉ học “bấm ở đâu”, mà phải hiểu “tại sao làm như vậy”
Ngày nay, việc học thao tác phần mềm không còn khó. Một video vài phút có thể chỉ cho chúng ta chính xác phải nhấn nút nào để tạo ra một hiệu ứng. Nhưng đào tạo thiết kế cần nhiều hơn thế.
Trong quá trình học Photoshop, bên cạnh kỹ thuật phần mềm, sinh viên được tiếp cận từng bước với những kiến thức chuyên môn cơ bản như bố cục, phân cấp thông tin, màu sắc, hình ảnh, typography, điểm nhấn thị giác, tương phản, không gian và cách tổ chức các thành phần trên một sản phẩm thiết kế.
Không chỉ “Công cụ này sử dụng như thế nào?”, mà còn là “Tại sao mình sử dụng công cụ này?”
Những kiến thức ấy được đưa vào từng bài tập ở mức độ phù hợp với sinh viên kỳ 2, để các bạn có một nền tảng ban đầu trước khi tiếp tục với những môn chuyên ngành ở các học kỳ sau.
Từ một bức ảnh gốc đến một sản phẩm có bố cục
Khi đã quen hơn với công cụ, yêu cầu bài tập cũng dần thay đổi. Một bức ảnh đơn thuần không còn chỉ được dùng để thực hành tách nền hay chỉnh màu. Sinh viên bắt đầu phải suy nghĩ về cách đặt hình ảnh, tỷ lệ nhân vật, khoảng trống, typography, màu chủ đạo, điểm nhấn và thứ tự mà người xem sẽ tiếp nhận thông tin.
Việc nhìn thấy cả giao diện làm việc cũng cho thấy một điều quan trọng: phía sau một sản phẩm hoàn chỉnh là rất nhiều lớp xử lý, thử nghiệm và điều chỉnh – chứ không chỉ là một hiệu ứng được tạo ra bằng vài cú nhấp chuột.
Khi công cụ bắt đầu phục vụ ý tưởng
Ở những bài tiếp theo, sinh viên được khuyến khích mạnh dạn hơn trong cách xử lý hình ảnh và phát triển phong cách cá nhân. Có bạn lựa chọn ngôn ngữ thời trang, có bạn yêu thích anime, có bạn phát triển hình ảnh theo hướng retro, neon, editorial hay experimental.
Đây là giai đoạn rất thú vị của môn học. Bởi cùng sử dụng những nhóm công cụ tương tự nhau, nhưng sản phẩm của mỗi sinh viên đã bắt đầu mang một tinh thần khác nhau. Một sản phẩm có thể nổi bật bằng màu sắc, một sản phẩm khác tập trung vào typography; có bài khai thác texture, ánh sáng, hiệu ứng hạt, có bài lại tạo ấn tượng bằng sự tương phản giữa ảnh, chữ và các mảng đồ họa.
Không còn một đáp án duy nhất cho cùng một bài toán.
Từ cắt ghép đến xây dựng một thế giới
Khi khả năng sử dụng công cụ tốt hơn, sinh viên tiếp tục được thử sức với những bài tập photomanipulation phức tạp hơn. Lúc này, yêu cầu không chỉ là ghép nhiều hình ảnh vào cùng một khung hình, mà phải khiến chúng có cảm giác thực sự thuộc về cùng một không gian.
Ánh sáng phải có hướng. Màu sắc phải liên kết. Tỷ lệ phải hợp lý. Tiền cảnh, trung cảnh và hậu cảnh cần tạo được chiều sâu. Các chi tiết được thêm vào phải cùng phục vụ cho bầu không khí và câu chuyện chung. Từ một người sử dụng công cụ, sinh viên lúc này bắt đầu tiến gần hơn tới vai trò của một người kiến tạo hình ảnh.
Photoshop không chỉ để tạo ra “một bức hình đẹp”
Một bước chuyển quan trọng khác của môn học là giúp sinh viên hiểu rằng sản phẩm thiết kế luôn tồn tại trong một bối cảnh sử dụng cụ thể. Một hình ảnh đẹp chưa chắc đã là một thiết kế tốt nếu nó không truyền tải đúng thông tin hoặc không phù hợp với định dạng sử dụng.
Vì vậy, từ kỹ năng xử lý hình ảnh và bố cục đã học, sinh viên tiếp tục thử sức với những sản phẩm mang tính ứng dụng như poster, magazine, banner quảng cáo, voucher và các ấn phẩm truyền thông.
Ở giai đoạn này, câu hỏi không còn chỉ là “làm thế nào để đẹp?”, mà còn là: thông tin quan trọng nhất nằm ở đâu, người xem cần nhìn thấy điều gì trước, hình ảnh và chữ hỗ trợ nhau như thế nào, và khi thay đổi kích thước sản phẩm thì bố cục cần được tổ chức lại ra sao? Đó cũng chính là những câu hỏi mà sinh viên sẽ tiếp tục gặp ở rất nhiều môn chuyên ngành sau này.
Bắt đầu tự làm ra tác phẩm của mình
Nếu ở những bài đầu, sinh viên còn tập trung vào việc nhớ vị trí công cụ, cách tạo vùng chọn hay cách sử dụng mask, thì đến những bài sau, câu hỏi đã dần chuyển thành: “Em muốn làm sản phẩm này theo phong cách nào?”, “Em muốn người xem cảm nhận điều gì?”, “Em nên xử lý hình ảnh như thế nào để thể hiện được ý tưởng đó?”.
Sự thay đổi trong cách đặt câu hỏi chính là một trong những điều quan trọng nhất mà môn học hướng tới. Từ bài cắt ghép rau củ vui nhộn ban đầu, các bạn đã có thể tự xây dựng magazine thời trang, poster âm nhạc, artwork anime, photomanipulation, sản phẩm quảng cáo hay những thử nghiệm thị giác mang dấu ấn riêng – tất cả đều được phát triển từ chính những công cụ Photoshop mà các bạn từng bước làm quen trong môn học.
Photoshop là công cụ, tư duy mới là thứ mang theo
Một môn học công cụ không nên kết thúc ở việc sinh viên thuộc được bao nhiêu phím tắt hay sử dụng được bao nhiêu chức năng của phần mềm. Điều quan trọng hơn là sau môn học, khi đứng trước một yêu cầu mới, các bạn có thể bắt đầu suy nghĩ: mình muốn tạo ra điều gì, mình cần giải quyết vấn đề nào, và những công cụ mình đã học có thể giúp mình biến ý tưởng đó thành sản phẩm ra sao?
Photoshop vì thế không chỉ là một phần mềm được học ở kỳ 2. Đây còn là môi trường đầu tiên để sinh viên Thiết kế Đồ họa tập kết nối công cụ – kỹ thuật – tư duy – ý tưởng – sản phẩm.
Những sản phẩm hôm nay chắc chắn chưa phải đích đến cuối cùng. Các bạn vẫn còn nhiều học kỳ phía trước để tiếp tục học về typography, thương hiệu, quảng cáo, thiết kế số và nhiều lĩnh vực chuyên sâu khác. Nhưng từ những vùng chọn, layer và mask đầu tiên, một nền tảng đã bắt đầu được hình thành.
Không chỉ dạy sinh viên cách sử dụng Photoshop, mà giúp các bạn bắt đầu học cách sử dụng Photoshop như một người làm thiết kế.
Giảng viên Nguyễn Lê Bích Sơn
Bộ môn Thiết kế đồ hoạ
FPT Polytechnic TP HCM
