Tại FPT Polytechnic Hà Nội, bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành, nhà trường luôn cập nhật xu hướng nghề nghiệp mới nhằm giúp sinh viên sẵn sàng thích nghi với sự thay đổi của thị trường lao động. Trong bối cảnh tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng ảnh hưởng sâu rộng đến mọi ngành nghề, việc chuẩn bị hành trang đúng cách trở thành yếu tố then chốt để sinh viên không bị tụt lại phía sau khi bước vào môi trường làm việc thực tế.
Sự phát triển vượt bậc của công nghệ, đặc biệt là AI, đang làm thay đổi mạnh mẽ cách các doanh nghiệp tuyển dụng và sử dụng lao động. Ngày càng nhiều công ty ưu tiên tuyển những người có khả năng vận hành công cụ công nghệ hiệu quả, thay vì chú trọng số lượng nhân lực đầu vào. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho sinh viên: cần chủ động nâng cấp bản thân về kỹ năng, tư duy và khả năng thích nghi với công nghệ.
Bức tranh việc làm đang thay đổi
Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), đến năm 2025, khoảng 85 triệu việc làm trên toàn cầu có thể bị thay thế bởi công nghệ tự động hóa. Tuy nhiên, song song đó là 97 triệu việc làm mới được tạo ra – nhưng là những công việc yêu cầu kỹ năng cao hơn, đa năng hơn và có tư duy đổi mới.
Tại Việt Nam, AI đã và đang len lỏi vào từng quy trình cụ thể trong doanh nghiệp. Trong ngành ngân hàng, chatbot đang thay thế tổng đài viên, AI hỗ trợ xử lý hồ sơ tín dụng và xác minh danh tính bằng nhận diện khuôn mặt. Trong lĩnh vực kế toán, phần mềm tự động hóa ngày càng phổ biến trong việc báo cáo tài chính, kê khai thuế và xử lý hóa đơn. Trong ngành nhân sự, AI được ứng dụng để theo dõi hiệu suất làm việc, lọc CV và thậm chí phỏng vấn bằng giọng nói tự động. Ngay cả trong chính lĩnh vực công nghệ, AI đang có khả năng sinh mã code, kiểm thử phần mềm tự động và tối ưu hệ thống mà không cần đến số lượng lớn kỹ sư như trước.
Những công việc mang tính lặp lại, đơn giản hoặc dựa trên quy trình tuyến tính rõ ràng chính là nhóm dễ bị thay thế nhất. Với các sinh viên mới ra trường, nếu chỉ sở hữu kiến thức lý thuyết hoặc kỹ năng cơ bản, nguy cơ bị “bỏ lại phía sau” là điều rất dễ xảy ra.
Vì sao các công ty không còn mặn mà với fresher?
Một trong những lý do lớn nhất đến từ hiệu quả chi phí. Một nhân viên có khả năng sử dụng công cụ AI tốt có thể đạt năng suất gấp nhiều lần một nhóm nhân sự mới còn đang trong giai đoạn đào tạo. Bên cạnh đó, tốc độ thị trường thay đổi chóng mặt khiến doanh nghiệp cần nhân lực có thể “vào việc ngay”, thay vì mất thời gian “cầm tay chỉ việc”.
Thực tế cũng cho thấy kỳ vọng của nhà tuyển dụng đã thay đổi. Họ muốn người trẻ phải có khả năng tự học, tự thích nghi, thay vì chỉ ngồi chờ doanh nghiệp tổ chức lớp đào tạo.
Vậy sinh viên cần chuẩn bị gì?
Học cách học – thay vì học một nghề cố định
Thế giới việc làm không còn ổn định như trước. Những ngôn ngữ lập trình, phần mềm hay kỹ năng được xem là “hot” hôm nay có thể trở nên lỗi thời chỉ sau một thời gian ngắn. Khả năng học nhanh, học đúng và học suốt đời chính là “bảo hiểm nghề nghiệp” an toàn nhất.
Sinh viên nên rèn thói quen học online từ sớm qua các nền tảng như Coursera, Udemy, YouTube và tích cực tiếp cận tài liệu tiếng Anh – vốn là kho tri thức cập nhật nhất hiện nay.
Hiểu và ứng dụng công cụ AI vào công việc
Dù học ngành gì, sinh viên cũng cần làm quen với các công cụ hỗ trợ thông minh. Với sinh viên kỹ thuật, đó có thể là GitHub Copilot, ChatGPT, AutoML hay phần mềm kiểm thử tự động. Với nhóm học kinh tế – tài chính, nên tìm hiểu về Excel AI, Google Sheets Automation hoặc Power BI. Còn với sinh viên truyền thông – marketing, Canva AI, Copy.ai, DALL·E hay Gen-2 video đang là những công cụ cực kỳ hữu ích. Khả năng ứng dụng AI vào công việc thực tế giúp tăng năng suất, tối ưu hiệu quả và giúp sinh viên giữ lợi thế cạnh tranh.
Làm dự án thực tế càng sớm càng tốt
Dù là làm thêm không lương, tham gia câu lạc bộ học thuật hay thực tập, trải nghiệm làm việc thật sẽ mang lại nhiều giá trị hơn cả điểm số. Qua dự án thực tế, sinh viên tích lũy được kinh nghiệm mà nhà tuyển dụng cần, hiểu rõ mình phù hợp với lĩnh vực nào và phát triển những kỹ năng thiết yếu như kỷ luật, làm việc nhóm hay giải quyết vấn đề – những điều mà AI chưa thể thay thế.
Rèn các kỹ năng không thể thay thế bởi máy móc
Các kỹ năng như giao tiếp hiệu quả, tư duy phản biện, khả năng lãnh đạo, giải quyết vấn đề phức tạp và sáng tạo nội dung vẫn là “vũ khí đặc biệt” mà AI chưa thể sao chép được. Đây cũng chính là các yếu tố ngày càng được doanh nghiệp đánh giá cao trong quá trình tuyển dụng.
Xây dựng thương hiệu cá nhân từ sớm
Thương hiệu cá nhân là điều cần được đầu tư nghiêm túc ngay từ khi còn là sinh viên. Việc tạo lập blog chuyên môn, xây dựng hồ sơ LinkedIn chuyên nghiệp, tham gia các cộng đồng nghề nghiệp hoặc thực hiện portfolio cá nhân là những cách đơn giản nhưng hiệu quả để sinh viên thể hiện năng lực, tăng cơ hội được nhà tuyển dụng tìm thấy trước khi gửi đơn xin việc.
Tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số đang tạo ra sự thay đổi chưa từng có trong thị trường lao động. Những công việc cũ kỹ, mang tính lặp lại đang dần biến mất. Tuy nhiên, cánh cửa không hề khép lại với người trẻ. Cơ hội vẫn còn – và thậm chí là rất lớn – dành cho những ai biết thích nghi nhanh, liên tục học hỏi và sẵn sàng tạo ra giá trị riêng biệt.
Nếu bạn là sinh viên đang ngồi trên giảng đường, đừng để nỗi sợ công nghệ khiến mình chùn bước. Hãy bắt đầu từ những hành động nhỏ mỗi ngày, như học một kỹ năng mới, thực hành trên một dự án thật, chủ động tìm hiểu công cụ AI hay đơn giản là rèn luyện khả năng tư duy.
Tương lai không dành cho người giỏi nhất – mà dành cho người học nhanh nhất.
Giảng viên Nguyễn Thưởng
Bộ môn Ứng dụng phần mềm
FPT Polytechnic Hà Nội
