Giữa dòng chảy không ngừng của nghệ thuật số và trí tuệ nhân tạo, việc gìn giữ bản sắc văn hóa không còn đồng nghĩa với việc lặp lại quá khứ. Ngược lại, chính sự sáng tạo và khả năng tái diễn giải đã mở ra những con đường mới để các giá trị truyền thống tiếp tục sống trong đời sống đương đại. Loạt tranh kỹ thuật số của artist DuoLyly Ảt, lấy cảm hứng từ dòng tranh sơn mài Việt Nam, là một minh chứng cho tinh thần ấy.
Thay vì sao chép nguyên bản kỹ thuật sơn mài, hoạ sĩ lựa chọn chắt lọc những giá trị cốt lõi của chất liệu truyền thống để chuyển hóa thành ngôn ngữ thị giác hiện đại. Những mảng vàng son lấp lánh, bề mặt giả sơn nhiều lớp, hiệu ứng dát vàng, vân nứt, khảm vỏ trứng cùng bảng màu đỏ son – đen – vàng đặc trưng được tái hiện bằng kỹ thuật số, tạo nên những tác phẩm vừa quen thuộc vừa mới lạ. Người xem vẫn cảm nhận được chiều sâu, sự huyền bí và vẻ sang trọng vốn là linh hồn của tranh sơn mài, nhưng đồng thời bắt gặp một tinh thần đương đại mạnh mẽ trong cách tạo hình, bố cục và biểu đạt cảm xúc.
Sơn mài là một trong những thành tựu đặc sắc nhất của mỹ thuật Việt Nam. Từ đầu thế kỷ XX, các họa sĩ Trường Mỹ thuật Đông Dương đã đưa kỹ thuật sơn ta truyền thống vào hội họa, biến một nghề thủ công lâu đời thành một loại hình nghệ thuật mang đậm bản sắc dân tộc. Quá trình sáng tác sơn mài đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỹ thuật bậc cao với nhiều công đoạn như phủ sơn, dát vàng, dát bạc, khảm vỏ trứng, mài nhiều lớp và đánh bóng. Chính quy trình ấy tạo nên chiều sâu màu sắc, độ óng ánh và hiệu ứng thị giác mà rất ít chất liệu khác có thể thay thế.
Điều đáng trân trọng trong các sáng tác của DuoLyly Ảt không nằm ở việc tái hiện chính xác kỹ thuật truyền thống, mà ở cách nghệ sĩ giữ lại tinh thần của sơn mài. Những hình tượng văn hóa Việt như áo dài, khăn vấn, nhạc cụ dân tộc hay các yếu tố mỹ thuật cổ được đặt trong một bối cảnh tạo hình mới, mang hơi thở của minh họa đương đại, nghệ thuật số và văn hóa thị giác thế kỷ XXI. Sự kết hợp ấy chứng minh rằng di sản không phải là thứ bất biến, mà có thể tiếp tục phát triển khi được thế hệ mới tiếp nhận bằng tư duy sáng tạo.
Đối với giới trẻ, đây cũng là một nguồn cảm hứng đáng giá. Trong thời đại mà công nghệ ngày càng trở thành công cụ sáng tạo phổ biến, việc học hỏi từ di sản văn hóa không còn giới hạn trong những khuôn mẫu cũ. Những chất liệu truyền thống như sơn mài, tranh dân gian, gốm, dệt hay kiến trúc cổ hoàn toàn có thể trở thành nền tảng để tạo nên các sản phẩm thiết kế, minh họa, hoạt hình, game hay nghệ thuật số mang bản sắc Việt. Khi biết khai thác di sản bằng góc nhìn mới, người trẻ không chỉ tạo ra những tác phẩm độc đáo mà còn góp phần đưa văn hóa Việt đến gần hơn với cộng đồng quốc tế.
Loạt tranh của DuoLyly Ảt vì thế không đơn thuần là những tác phẩm minh họa đẹp mắt. Chúng là lời khẳng định rằng bản sắc văn hóa luôn có khả năng thích nghi với thời đại. Khi truyền thống gặp gỡ công nghệ, khi chất liệu xưa được kể bằng ngôn ngữ mới, nghệ thuật Việt Nam không chỉ được gìn giữ mà còn có cơ hội lan tỏa mạnh mẽ hơn trong bối cảnh toàn cầu.
Giữ gìn văn hóa không có nghĩa là đứng yên. Chính những nghệ sĩ trẻ dám thử nghiệm, dám kết nối truyền thống với công nghệ đang mở ra một tương lai nơi nghệ thuật Việt vẫn giữ được cội nguồn nhưng không ngừng đổi mới. Và đó cũng là con đường để bản sắc Việt tiếp tục tỏa sáng trong kỷ nguyên số.
Xem thêm tại trang của tác giả DuoLyly Ảt : https://www.facebook.com/duolyly.1/
Giảng viên Nguyễn Đào Minh Quân
Bộ môn Thiết kế đồ hoạ
FPT Polytechnic Cần Thơ
