Tại FPT Polytechnic Cần Thơ, sinh viên học trong môi trường cao đẳng định hướng thực hành, nơi việc tiếp cận kiến thức luôn gắn với yêu cầu ứng dụng vào học tập và công việc. Với môn Tiếng Anh, điều đó càng rõ hơn, bởi người học không chỉ cần hiểu bài mà còn phải từng bước hình thành khả năng sử dụng ngôn ngữ trong những tình huống quen thuộc. Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy, một trong những khó khăn dễ nhận thấy ở các lớp học đông là số lượng sinh viên tham gia phát biểu thường không đồng đều.
Đây là một trở ngại phổ biến trong dạy và học ngoại ngữ. Nếu sinh viên chỉ nghe giảng, ghi chép và chờ đến lúc làm bài kiểm tra mới sử dụng kiến thức, quá trình học rất dễ rơi vào trạng thái tiếp nhận thụ động. Với ngôn ngữ, hiểu là chưa đủ; người học cần được dùng, được phản xạ, được sửa sai và được thử lại trong những điều kiện ít áp lực hơn.
Các nghiên cứu trong giảng dạy ngôn ngữ từ lâu đã nhấn mạnh rằng việc học hiệu quả cần gắn với sự tham gia chủ động và cơ hội sử dụng ngôn ngữ thường xuyên trong lớp học. Nation và Macalister (2010) cho rằng một chương trình học ngôn ngữ hiệu quả không thể tách rời những hoạt động cho phép người học liên tục tiếp xúc, xử lý và vận dụng đầu vào ngôn ngữ. Tương tự, Larsen-Freeman (2011) cũng nhấn mạnh rằng sự phát triển ngôn ngữ không diễn ra theo hướng ghi nhớ tuyến tính, mà là một quá trình năng động được thúc đẩy bởi trải nghiệm sử dụng ngôn ngữ trong nhiều bối cảnh khác nhau.
Từ thực tế đó, giảng viên Tiếng Anh tại FPT Polytechnic Cần Thơ, đặc biệt trong các lớp thuộc chương trình Language Hub, đã không ngừng tìm kiếm những cách tổ chức hoạt động mới để tăng số lượt thực hành cho sinh viên, đồng thời giảm bớt áp lực tâm lý khi tham gia. Một trong những hoạt động đem lại hiệu quả tích cực là trò chơi “Kéo co tiếp sức” trên máy tính, một hình thức học tập kết hợp giữa yếu tố trò chơi, phản xạ ngôn ngữ và làm việc nhóm.
Một trò chơi số hóa, nhưng phục vụ rất rõ mục tiêu học tập
“Kéo co tiếp sức” là một trò chơi được triển khai trên máy tính với giao diện trực quan. Trên màn hình, hai đội cùng tham gia vào một cuộc “kéo co” mô phỏng, trong đó mỗi câu trả lời đúng sẽ giúp đội của mình kéo sợi dây về phía trước. Lớp học được chia thành hai đội, mỗi lượt sẽ có đại diện tham gia chọn đáp án cho câu hỏi xuất hiện trên màn hình. Nếu trả lời đúng, đội sẽ tiến thêm một bước; nếu trả lời sai, đội có thể bị chững lại, mất lợi thế hoặc tạo cơ hội cho đội còn lại bứt lên.
Điểm hấp dẫn của trò chơi nằm ở chỗ mỗi lần trả lời không chỉ là một thao tác chọn đáp án, mà còn gắn với cảm giác thi đấu và phối hợp. Sinh viên không đơn thuần làm bài tập trên giấy, mà đang tham gia vào một tình huống có mục tiêu rõ ràng, có kết quả hiển thị ngay và có sự đóng góp của cả nhóm. Điều đó khiến việc trả lời câu hỏi trở nên sống động hơn, đồng thời làm thay đổi bầu không khí trong lớp học. Từ chỗ thụ động, người học bắt đầu chú ý hơn, phản ứng nhanh hơn và quan tâm hơn đến kết quả của từng lượt chơi.
Quan trọng hơn, “Kéo co tiếp sức” không phải là một trò chơi chỉ dùng được cho một dạng bài cố định. Trò chơi này có thể áp dụng cho hầu hết các nội dung ngôn ngữ, miễn là giảng viên có thể chuyển phần thực hành thành câu hỏi trắc nghiệm. Với từ vựng, giảng viên có thể yêu cầu sinh viên chọn từ phù hợp theo ngữ cảnh. Với ngữ pháp, trò chơi có thể dùng để luyện chia động từ, chọn cấu trúc đúng, nhận diện lỗi sai hoặc hoàn thành câu. Với collocation, sinh viên có thể chọn cách kết hợp từ tự nhiên nhất trong tình huống giao tiếp cụ thể. Ngay cả những phần ôn tập đọc hiểu ngắn hoặc thực hành chức năng ngôn ngữ cũng có thể được thiết kế lại thành dạng lựa chọn đáp án để đưa vào trò chơi. Nhờ đó, “Kéo co tiếp sức” trở thành một công cụ sư phạm linh hoạt, không bó hẹp trong một kỹ năng hay một bài học cụ thể.
Giảm áp lực cá nhân, tăng cảm giác được đồng hành
Một trong những điểm đáng giá nhất của hoạt động này là cách nó xử lý bài toán tâm lý trong lớp học ngoại ngữ. Nhiều sinh viên không hẳn thiếu kiến thức, nhưng ngại trả lời vì sợ sai, sợ bị chú ý hoặc sợ làm mất mặt trước bạn bè. Trong hình thức hỏi – đáp truyền thống, khi giảng viên gọi tên một cá nhân, áp lực tâm lý thường tăng lên ngay lập tức. Ngược lại, với “Kéo co tiếp sức”, sinh viên tham gia như một thành viên của đội. Dù một người trực tiếp bấm chọn trên màn hình, quyết định đó thường được hình thành sau sự trao đổi nhanh với các bạn cùng nhóm. Cảm giác “mình không phải chiến đấu một mình” giúp sinh viên bớt căng thẳng hơn rất nhiều.
Yếu tố này hoàn toàn phù hợp với quan điểm của Krashen (1982) về “bộ lọc cảm xúc” trong tiếp nhận ngôn ngữ. Theo ông, khi người học cảm thấy lo lắng, áp lực hoặc thiếu tự tin, khả năng tiếp nhận ngôn ngữ sẽ bị cản trở. Ngược lại, một môi trường học ít áp lực hơn, nơi người học cảm thấy an toàn để thử và sai, sẽ tạo điều kiện tốt hơn cho quá trình học diễn ra. Trong trường hợp của “Kéo co tiếp sức”, chính sự hỗ trợ từ đồng đội, cơ chế phản hồi nhanh và bầu không khí tích cực đã góp phần hạ thấp cảm giác căng thẳng đó.
Bên cạnh việc giảm áp lực, trò chơi còn tạo ra cảm giác đồng hành rất rõ trong lớp học. Mỗi câu trả lời không còn là thành tích cá nhân tách biệt, mà gắn với kết quả chung của cả đội. Sinh viên vì thế có xu hướng trao đổi, lắng nghe nhau, thống nhất ý kiến và hỗ trợ nhau nhiều hơn. Đây không chỉ là một lợi ích về mặt không khí lớp học, mà còn góp phần nuôi dưỡng kỹ năng hợp tác, một năng lực rất cần thiết với sinh viên trong môi trường học tập và làm việc hiện đại.
Tăng phản xạ, tăng lượt thực hành, tăng khả năng ghi nhớ
Nếu xét từ góc độ học thuật, “Kéo co tiếp sức” không chỉ tạo hứng thú, mà còn có nền tảng sư phạm tương đối rõ ràng. Trước hết, trò chơi giúp tăng số lượt thực hành trong một khoảng thời gian ngắn. Trong lớp đông, nếu sử dụng hình thức hỏi – đáp thông thường, rất khó để nhiều sinh viên cùng được tham gia. Trong khi đó, với cơ chế tiếp sức và thi đấu nhóm, nhiều lượt trả lời có thể diễn ra liên tục chỉ trong vài phút. Điều này đặc biệt phù hợp với các lớp học đông tại FPT Polytechnic, nơi giảng viên luôn cần những giải pháp vừa tiết kiệm thời gian vừa tạo được sự tham gia trên diện rộng.
Thứ hai, hoạt động này thúc đẩy phản xạ ngôn ngữ. Sinh viên không có nhiều thời gian để suy nghĩ quá lâu hay phụ thuộc vào bạn khác. Các em cần đọc nhanh, hiểu nhanh, gọi lại kiến thức đã học và đưa ra quyết định trong thời gian ngắn. Quá trình đó giúp người học luyện thói quen phản hồi ngôn ngữ nhanh hơn, điều rất quan trọng trong giao tiếp thực tế.
Thứ ba, mỗi lượt chơi thực chất là một lần truy hồi kiến thức. Nghiên cứu của Roediger và Karpicke (2006) cho thấy việc truy hồi thông tin trong quá trình thực hành có thể giúp ghi nhớ lâu hơn so với chỉ đọc lại hoặc học lại một cách thụ động. Nói cách khác, khi sinh viên phải liên tục kéo kiến thức ra để chọn đáp án đúng, các em không chỉ đang chơi mà còn đang củng cố trí nhớ của mình một cách hiệu quả hơn.
Ngoài ra, khi nội dung câu hỏi được đặt trong ngữ cảnh cụ thể, sinh viên cũng có cơ hội ghi nhớ ngôn ngữ theo cách tự nhiên hơn. Chẳng hạn, với collocation, người học không chỉ học từng từ rời rạc mà nhận diện được cách các từ đi cùng nhau trong câu. Với ngữ pháp, các em không chỉ nhớ công thức mà còn thấy được cách cấu trúc ấy vận hành trong ngữ cảnh. Điều đó giúp việc học thoát khỏi kiểu ghi nhớ máy móc và tiến gần hơn đến khả năng sử dụng thực tế.
Khi công nghệ hỗ trợ đúng chỗ, giảng viên có thêm thời gian cho sư phạm
Việc trò chơi được thiết kế trên máy tính cũng mang lại một lợi thế rõ ràng cho giảng viên. Thay vì mất quá nhiều thời gian cho khâu tổ chức kỹ thuật, chấm điểm hay tạo hiệu ứng, giảng viên có thể tập trung nhiều hơn vào việc lựa chọn nội dung phù hợp với mục tiêu bài học. Công nghệ trong trường hợp này không thay thế vai trò của người dạy, mà làm nhẹ phần thao tác để giảng viên có thêm thời gian quan sát lớp, điều chỉnh nhịp học, thay đổi độ khó và hỗ trợ sinh viên khi cần thiết.
Điều này phù hợp với tinh thần đổi mới trong chương trình Language Hub tại FPT Polytechnic Cần Thơ, nơi trải nghiệm học tập không chỉ nằm ở nội dung môn học mà còn ở cách người học được dẫn dắt tham gia vào quá trình đó. Một công cụ tốt không nằm ở chỗ nó phức tạp đến đâu, mà ở chỗ nó giúp người dạy đưa người học vào hoạt động có ý nghĩa như thế nào. “Kéo co tiếp sức” trên máy tính là một ví dụ như vậy: đơn giản về hình thức, nhưng hiệu quả ở cách nó kéo sinh viên ra khỏi sự im lặng quen thuộc để bước vào trạng thái học tập chủ động hơn.
Khi lớp học “ồn đúng cách”, việc học đang thật sự diễn ra
Trong dạy học ngoại ngữ, một lớp học hiệu quả không nhất thiết là một lớp học im lặng tuyệt đối. Nhiều khi, chính những tiếng bàn bạc nhanh, những tràng cười nhẹ, những lời cổ vũ khi đội mình sắp thắng hay những tiếng “ồ” lên khi chọn sai mới là dấu hiệu cho thấy sinh viên đang thật sự hiện diện trong giờ học. Sự sôi động ấy, nếu được tổ chức đúng hướng, không làm loãng bài học mà ngược lại, tạo ra một môi trường học tập tích cực và giàu năng lượng.
“Kéo co tiếp sức” trên máy tính không phải là giải pháp duy nhất cho mọi lớp học Tiếng Anh, nhưng đây là một minh chứng rõ ràng cho việc chỉ cần thay đổi cách tổ chức hoạt động, giảng viên có thể mở ra thêm nhiều cơ hội thực hành cho sinh viên. Trong bối cảnh lớp học đông của sinh viên cao đẳng tại FPT Polytechnic Cần Thơ, những hoạt động như vậy không chỉ giúp tăng tương tác và giảm áp lực, mà còn góp phần xây dựng một lớp học nơi người học được tham gia nhiều hơn, dùng tiếng Anh nhiều hơn và tiến bộ theo cách tự nhiên hơn. Và khi lớp học bắt đầu “ồn đúng cách”, đó cũng thường là lúc việc học đang thực sự diễn ra.
Giảng viên Nguyễn Lê Ngọc Ngân
Bộ môn Cơ bản
FPT Polytechnic Cần Thơ
