Trong cuộc đua tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, Việt Nam đang đứng trước bài toán nhân lực quy mô lớn khi ngành này được dự báo cần khoảng 50.000 lao động vào năm 2030. Riêng nhóm vận hành, kiểm thử và đóng gói vi mạch đang đối mặt với nhiều áp lực khi nhu cầu lên tới khoảng 35.000 kỹ sư, trong khi nguồn cung hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 8.000 người.
Khoảng trống nhân lực dự kiến tiếp tục nới rộng trong vài năm tới, kéo theo áp lực lớn về đào tạo nguồn nhân lực có khả năng thích nghi nhanh, làm việc chính xác và tuân thủ quy trình khắt khe trong môi trường công nghệ cao.
Thực tế từ phòng lab kiểm thử
Trong phòng lab của FPT Semiconductor, công việc của Phan Mùi (23 tuổi) – kỹ sư kiểm thử (Testing Engineer) – bắt đầu bằng những biểu đồ tín hiệu, thông số nhiệt độ, điện áp và các phép đo liên tục để đánh giá độ ổn định của chip trước khi đưa vào sản xuất. Khác với hình dung phổ biến về một công việc lặp lại, kiểm thử vi mạch đòi hỏi người làm phải liên tục phân tích dữ liệu, theo dõi waveform, phát hiện sai lệch và truy tìm nguyên nhân lỗi trong những điều kiện vận hành khác nhau. Chỉ một bất thường nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng toàn bộ lô sản phẩm.
“Có những lỗi nhìn qua tưởng giống nhau, nhưng nguyên nhân hoàn toàn khác. Mình phải đọc rất kỹ datasheet, đối chiếu với hiện tượng thực tế rồi mới xác định được vấn đề nằm ở đâu”, Mùi chia sẻ.
Điều đáng chú ý là Mùi không xuất phát từ ngành công nghệ vi mạch. Trước đó, anh theo học chuyên ngành Tự động hóa tại Trường Cao đẳng FPT Polytechnic – lĩnh vực tập trung nhiều vào điện công nghiệp, PLC và hệ thống điều khiển. Khoảng cách giữa hai lĩnh vực từng khiến nam kỹ sư trẻ không khỏi áp lực trong giai đoạn đầu. Theo anh, trong môi trường kiểm thử, kỹ năng quan trọng không chỉ nằm ở kiến thức nền mà còn ở tư duy xử lý vấn đề và khả năng làm việc với quy trình có độ chính xác cao.
“Khi phân tích lỗi, mình luôn tách thành hai phần. Một phần là lý thuyết để đối chiếu hiện tượng có đúng nguyên lý hay không. Phần còn lại là thực tế: đọc schematic, kiểm tra datasheet, thay đổi linh kiện hoặc sơ đồ để tìm nguyên nhân gốc của lỗi”, Mùi cho biết.
Nghề đòi hỏi sự chính xác đến từng chi tiết
Nếu thiết kế chip được xem là phần tạo ra “linh hồn” và tính năng cho vi mạch, nhưng chỉ có kiểm thử (Test/Validation) mới là “bộ lọc” quyết định một sản phẩm có đủ điều kiện thương mại hóa hay không.
Trong môi trường phòng lab, chỉ một thao tác sai hoặc một hiện tượng phóng tĩnh điện (ESD) nhỏ từ cơ thể người cũng có thể ảnh hưởng đến linh kiện có giá trị lớn, thậm chí làm gián đoạn cả quy trình sản xuất. Điều đó khiến tính kỷ luật và sự tỉ mỉ trở thành yêu cầu gần như bắt buộc với những người làm việc trong lĩnh vực này. Thầy Lê Văn Thùy – giảng viên Trường Cao đẳng FPT Polytechnic – cho rằng sinh viên kỹ thuật nếu muốn tham gia vào lĩnh vực kiểm thử vi mạch cần được rèn luyện thói quen làm việc theo quy trình ngay từ sớm.
“Kỷ luật trong ngành này không phải là làm thật nhiều mà là làm đúng. Một bước chưa đạt chuẩn thì không thể chuyển sang bước tiếp theo. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể kéo theo những lỗi rất lớn ở phía sau”, thầy Thùy chia sẻ.
Theo thầy, thay vì chỉ học lý thuyết, người học cần thường xuyên được đặt vào những tình huống mô phỏng gần với môi trường doanh nghiệp để hình thành phản xạ nghề nghiệp. Tại FPT Polytechnic, sinh viên kỹ thuật hiện dành phần lớn thời lượng học cho thực hành, tham gia các bài tập mô phỏng theo quy trình sản xuất thực tế nhằm làm quen với việc kiểm tra lỗi, đo lường và tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật.
“Chúng tôi muốn sinh viên quen với việc bị soi lỗi ngay từ khi còn đi học. Khi bước vào doanh nghiệp, các em sẽ không còn tâm lý bỡ ngỡ trước áp lực về tiêu chuẩn hay thiết bị công nghệ cao”, thầy Thùy nói thêm.
Trong bối cảnh ngành bán dẫn tăng tốc và nhu cầu nhân lực cho các công đoạn vận hành, kiểm thử, đóng gói ngày càng lớn, bài toán không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở khả năng thích nghi với môi trường làm việc có tính chuẩn hóa cao.Việc tăng cường các mô hình đào tạo thực hành, đưa quy trình sản xuất thực tế vào môi trường học tập được xem là một trong những hướng đi để người học sớm hình thành phản xạ nghề nghiệp, rút ngắn thời gian thích nghi khi bước vào doanh nghiệp. Đây cũng là một trong những yếu tố được kỳ vọng góp phần thu hẹp khoảng trống nhân lực mà ngành bán dẫn Việt Nam đang đối mặt trong những năm tới.
Trường Cao đẳng FPT Polytechnic
