Từ những hoa văn quen thuộc trong kiến trúc, điêu khắc và các sản phẩm văn hóa Việt Nam, sinh viên Thiết kế đồ họa được tiếp cận cách quan sát, phân tích, cách điệu và chuyển hóa chất liệu truyền thống thành những mẫu chữ mang ngôn ngữ thị giác đương đại. Bài tập không chỉ rèn kỹ năng tạo hình mà còn đặt người học trước một bài toán quan trọng của thiết kế: làm thế nào để khai thác giá trị truyền thống mà không dừng lại ở việc sao chép.
Trong thiết kế đồ họa, chữ không chỉ thực hiện chức năng truyền tải thông tin mà còn có thể trở thành một yếu tố tạo hình. Khi kết hợp với hoa văn, chữ mở ra thêm khả năng biểu đạt về hình thức, đồng thời tạo điều kiện để người thiết kế khai thác những dấu ấn văn hóa trong sản phẩm thị giác.
Nhiều nghiên cứu đã đề cập đến việc đưa chất liệu mỹ thuật và hoa văn truyền thống Việt Nam vào thiết kế hiện đại. Tác giả Trương Thị Quyên và Nguyễn Thu Bình (2026) nghiên cứu về ứng dụng họa tiết hoa văn vốn cổ vào trang trí thiết kế sản phẩm. Ts. Lê Trọng Nga tập trung vào mối quan hệ giữa thiết kế đồ họa Việt Nam và việc khai thác ngôn ngữ mỹ thuật truyền thống. Tác giả Lê Minh Đức (2026) nghiên cứu về hoa văn, họa tiết trang trí trên chạm khắc đình làng Bắc Bộ và khả năng ứng dụng vào thiết kế đồ họa số trong sáng tác, giảng dạy.
Từ nền tảng đó, hoa văn truyền thống có thể trở thành nguồn tư liệu tạo hình cho sinh viên Thiết kế đồ họa. Các hình ảnh như hoa sen, lá, mây, chim, rồng hay những dạng hình học đều có thể được khai thác, nhưng giá trị không nằm ở việc sao chép nguyên mẫu. Điều quan trọng hơn là người học nhận diện được đặc điểm của hoa văn, phân tích cấu trúc và tìm cách chuyển hóa những yếu tố đó thành hình thức mới.
Quá trình thực hành bắt đầu từ việc quan sát hoa văn gốc và tìm hiểu những đặc điểm nổi bật về đường nét, hình mảng, cấu trúc và nhịp điệu. Việc ghi chép hoa văn giúp sinh viên rèn khả năng quan sát và nắm được đặc điểm tạo hình của chất liệu trước khi tiến hành biến đổi. Từ mẫu ban đầu, sinh viên tiếp tục lược giản, cách điệu và sắp xếp lại các chi tiết. Những đường nét phức tạp được chọn lọc, các mảng hình được tổ chức lại để tạo nên hình thức cô đọng và phù hợp hơn với tư duy đồ họa.
Qua từng bước, hoa văn không còn được giữ nguyên như một mẫu có sẵn mà trở thành chất liệu để người học thử nghiệm. Từ quan sát, phân tích đến cách điệu và tái cấu trúc, mỗi sinh viên có thể hình thành một hướng xử lý riêng dựa trên đặc điểm của hoa văn ban đầu.
Ở bài tập cuối, chất liệu hoa văn tiếp tục được chuyển hóa vào hình thức chữ. Các đường nét và mảng trang trí được kết hợp với cấu trúc chữ, tạo nên những mẫu chữ vừa có khả năng nhận diện vừa mang giá trị tạo hình. Đây cũng là bước đặt ra yêu cầu cao hơn đối với người học. Chữ vẫn cần đảm bảo khả năng đọc hiểu, trong khi các yếu tố trang trí phải được tổ chức phù hợp với cấu trúc tổng thể. Sinh viên phải tìm được sự cân bằng giữa trang trí và công năng, giữa cảm hứng truyền thống và ngôn ngữ thiết kế hiện đại. Vì vậy, bài tập không chỉ dừng ở việc tạo ra một mẫu chữ bắt mắt. Người học phải đưa ra lựa chọn về hình thức, mức độ cách điệu và cách tổ chức các yếu tố thị giác để hoa văn thực sự trở thành một phần của thiết kế.
Điểm đáng chú ý của việc ứng dụng hoa văn vào trang trí chữ nằm ở quá trình chuyển hóa một chất liệu văn hóa thành ngôn ngữ thị giác mới. Để thực hiện, sinh viên cần nghiên cứu nguồn gốc và đặc điểm của hoa văn, phân tích những yếu tố tạo hình có giá trị, sau đó tiến hành cách điệu, tái cấu trúc và thử nghiệm các phương án kết hợp với chữ. Đây là quá trình đòi hỏi cả kỹ năng tạo hình lẫn khả năng nghiên cứu và tư duy thiết kế.
Cách tiếp cận này cũng giúp người học nhìn nhận việc sử dụng chất liệu truyền thống theo hướng chủ động hơn. Thay vì đưa hoa văn vào sản phẩm như một lớp trang trí có sẵn, sinh viên có thể tìm hiểu sâu hơn về cấu trúc, đặc điểm và giá trị biểu tượng để phát triển thành một ngôn ngữ thiết kế phù hợp với bối cảnh hiện đại.
Những mẫu chữ được hình thành từ quá trình cách điệu hoa văn có thể tiếp tục phát triển thành các sản phẩm đồ họa như poster, logo, tiêu đề chương trình, bao bì, bìa sách, thiệp, ấn phẩm văn hóa hay bộ nhận diện sự kiện.
Đặc biệt, với các dự án liên quan đến văn hóa, du lịch, lễ hội hoặc quảng bá hình ảnh địa phương, chất liệu hoa văn truyền thống có thể góp phần tạo nên đặc trưng thị giác cho sản phẩm. Một mẫu chữ được xây dựng dựa trên đặc điểm của hoa văn có thể tiếp tục mở rộng thành hệ thống nhận diện gồm vé mời, backdrop, banner và các ấn phẩm truyền thông trên nền tảng số.
Khi được đặt trong một sản phẩm cụ thể, chữ trang trí không chỉ tạo điểm nhấn về hình thức mà còn có thể góp phần truyền tải câu chuyện và bản sắc văn hóa. Những hoa văn quen thuộc, qua quá trình chọn lọc và sáng tạo của sinh viên, có thể được chuyển thành một hình thức đồ họa mới, phù hợp hơn với đời sống đương đại.
Qua bài tập, sinh viên Thiết kế đồ họa có thêm cơ hội kết hợp giữa kỹ năng tạo hình, tư duy cách điệu và khả năng khai thác chất liệu văn hóa. Từ một hoa văn truyền thống đến một mẫu chữ mới là cả quá trình quan sát, phân tích, biến đổi và thử nghiệm – nơi truyền thống trở thành điểm xuất phát cho những cách kể mới bằng ngôn ngữ thiết kế.
Giảng viên Trần Thị Thùy
Bộ môn Thiết kế đồ họa
FPT Polytechnic Hà Nội
