Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng gấp gáp, bộ ảnh Khúc Vải Khúc Tình của Trần Quang Vinh mở ra một không gian lặng, nơi sợi lanh không chỉ là chất liệu thủ công mà trở thành biểu tượng của ký ức, văn hóa và vòng đời con người H’Mông ở Lùng Tám. Bộ ảnh đã chinh phục Ban giám khảo và giành Giải Nhất cuộc thi nhiếp ảnh Một Vòng Việt Nam nhờ cách tiếp cận sâu sắc, giàu tính nhân văn và khả năng kể chuyện bằng hình ảnh tinh tế.
Sợi Lặng – Khi bản sắc được giữ bằng sự âm thầm
Bức ảnh đầu tiên ghi lại khoảnh khắc hai người phụ nữ H’Mông đang chia nhau những sợi lanh cho công đoạn tiếp theo. Nhân vật bên trái là bà Vàng Thị Mai – người được mệnh danh là “Quý bà vải lanh”, hay “Mẹ H’Mông”, hiện là Chủ nhiệm Hợp tác xã Lùng Tám. Bà từng mang vải lanh Việt Nam ra thị trường châu Âu và được Forbes Việt Nam vinh danh là một trong 50 phụ nữ có ảnh hưởng nhất năm 2017.
Thế nhưng, phía sau danh xưng và thành tựu ấy là hình ảnh một người phụ nữ ngày ngày lặng lẽ ngồi đan từng sợi lanh, nuôi dưỡng ngọn lửa văn hóa bằng chính đôi tay của mình. Chính sự khiêm nhường và bền bỉ đó đã khiến tác giả đặt tên cho bức ảnh là Sợi Lặng – một sự lặng im đầy sức nặng.
Một Đời Lanh – Cả cuộc đời gửi trong từng nét vẽ
Bức ảnh thứ hai khắc họa chân dung một cụ bà đã hơn 96 tuổi, người gắn bó với công việc vẽ sáp ong trên vải lanh từ khi mới sáu tuổi. Từ sáng sớm đến chiều tối, đôi tay già nua vẫn đều đặn đưa từng nét vẽ như một nghi thức không thể thiếu của đời sống.
Với người H’Mông, vải lanh gắn liền với ba cột mốc lớn của đời người: khi sinh ra, khi lập gia đình và khi qua đời. Bộ trang phục lanh cuối cùng giúp con người trở về đoàn tụ với tổ tiên. Trong ánh mắt của cụ bà, tác giả không chỉ nhìn thấy dấu vết của thời gian, mà còn cảm nhận được sự chuẩn bị lặng lẽ cho hành trình khép lại một vòng đời. Một Đời Lanh vì thế không chỉ là tên ảnh, mà là một lát cắt của số phận.
Giữ Nhịp Lanh – Văn hóa được truyền bằng chuyển động chậm
Ở bức ảnh tiếp theo, cụ bà hiện lên trong không gian quen thuộc khi vẽ sáp ong, giữa làn khói mỏng và ánh sáng len qua mái nhà. Mỗi cử động chậm rãi như một lần văn hóa được giữ lại. Không ồn ào, không phô trương, chỉ có sự bền bỉ của ký ức đang tiếp tục chảy.
Những câu chuyện dân gian được kể lại càng làm sâu thêm chiều kích văn hóa của hình ảnh: tấm vải lanh trắng dùng khi tiễn người đã khuất, tro vải hiện hoa văn hay không sẽ báo hiệu kiếp sau là gái hay trai. Trong nhịp thở nhẹ của không gian ấy, nhiếp ảnh trở thành cầu nối giữa hiện tại và niềm tin truyền đời.
Một Đời Mang Lanh – Gánh trên tay cả ký ức cộng đồng
Bức ảnh chụp người phụ nữ đứng lặng với bó lanh trên tay gợi lên cảm giác nặng trĩu, dù sợi lanh vốn rất nhẹ. Đó là sức nặng của phong tục, của sinh hoạt, của ký ức bao thế hệ người Lùng Tám. Con người và chất liệu hòa làm một, không thể tách rời.
Nhịp Lanh – Khi lao động trở thành di sản
Khép lại bộ ảnh là hình ảnh một công đoạn trong số 42 công đoạn làm lanh: se sợi bằng bánh xe. Những sợi lanh thô được se thành sợi mảnh, dài và chắc. Bức ảnh cho thấy rõ bản chất của lanh: mảnh mai nhưng bền bỉ, được tạo nên không chỉ bằng sức lao động mà bằng cả ký ức và truyền thống.
Khúc Vải Khúc Tình không đơn thuần là một bộ ảnh tài liệu hay chân dung văn hóa. Đó là một hành trình thị giác giàu cảm xúc, nơi sợi lanh trở thành ngôn ngữ kể chuyện về con người, về vòng đời, và về cách một cộng đồng gìn giữ bản sắc bằng sự kiên nhẫn và lặng thầm. Giải Nhất của cuộc thi Một Vòng Việt Nam vì thế là sự ghi nhận xứng đáng cho một tác phẩm vừa có chiều sâu chuyên môn, vừa chạm đến tầng sâu cảm xúc người xem.
Giảng viên Vũ Thu Trang
Bộ môn Thiết kế đồ hoạ
FPT Polytechnic Hà Nội
