Nghiêm lễ là cách chào đặc biệt của các thành viên gia đình Vovinam – Việt Võ Đạo. Nghi thức Nghiêm lễ xuất hiện lần đầu tiên từ năm 1938 do Sáng tổ Nguyễn Lộc tạo ra cùng với hệ thống vật căn bản và một số quy định về chủ trương, đường lối Vovinam.
Nghi thức Nghiêm lễ tuy đơn giản nhưng ẩn chứa nhiều ý nghĩa cả về võ thuật lẫn tình cảm và đức hạnh mà Sáng tổ muốn truyền đạt tới học trò. Với chủ trương “kỷ luật tự giác, Vovinam là một gia đình, không thượng đài dưới bất cứ hình thức nào, vì bất cứ lý do gì; phi chính trị và tôn giáo”, nên toàn bộ căn bản kỹ thuật và lý thuyết của ông không có kỹ thuật tấn công, không có màu sắc tôn giáo hay chính trị.
Tất cả những tư tưởng kể trên của Sáng tổ Nguyễn Lộc được thể hiện bằng kỹ thuật (vì ông đã lấy võ thuật để phổ biến Vovinam) một cách chính xác, nhất quán từ bài học đầu tiên (nghi thức Nghiêm lễ) cho đến di huấn 76 chữ cuối cùng trước khi ông lìa xa cõi thế:
“Ta đã cạn nước mắt, mất tiếng cười vì cuộc đời,
Nhưng ta đã được quay về với linh hồn trắng trong, nhân hậu của NGƯỜI THẬT NGƯỜI
Nhưng ta đã vượt khỏi lên trên những tối tăm, tội lỗi của NGƯỜI CHẲNG NGƯỜI
Bao đớn đau tan hồn, nát xác, người đã gieo ở ta,
Ta đã được gặt hái, những bông hoa CAO ĐẸP nhất ở sự THƯƠNG YÊU và THA THỨ vô bờ”…
Nghiêm lễ chính là bài học đầu tiên của mọi thành viên Vovinam, trong đó có sinh viên Trường Cao Đẳng FPT Polytechnic. Bài học này sẽ là hành trang quý báu mà bất cứ sinh viên Vovinam nào cũng cần phải có.
Trong môi trường học tập và rèn luyện tại Trường Cao Đẳng FPT Polytechnic, lối chào trong môn phái Vovinam Việt Võ đạo không chỉ là một phần của các bài tập giáo dục thể chất đơn thuần mà còn mang trong mình ý nghĩa sâu sắc về sự tôn trọng, đoàn kết và lòng kiên nhẫn, thương yêu và tha thứ vô bờ.
Tư thế “Nghiêm lễ” xuất phát từ truyền thống lễ giáo Việt Nam
Bất cứ người Việt Nam cũng đều biết và khi còn nhỏ đều dùng hình thức chào bằng cách: khoanh tay trước ngực, đứng nghiêm chỉnh cúi đầu trước người trên hay một bậc thầy đáng kính.
Sáng tổ Nguyễn Lộc cũng đã dùng hình thức này. Nhưng để phù hợp với Vovinam, ông đã cải biến cho đúng với tinh thần phòng thủ, tự vệ, là lúc yên bình phải nghĩ đến nguy khốn, muốn hòa bình phải chuẩn bị chiến tranh.
Do đó, ông đã thay đổi hình thức, bỏ tay trái xuống sát thân mình để biến thế khoanh tay hòa bình kính cẩn, thành vừa hòa bình (tay phải vẫn còn lại trên ngực) vừa sẵn sàng phản ứng khi bị tấn công (tay trái thấp xuống tự do). Tư thế Nghiêm lễ thể hiện một khung cảnh hòa bình có phòng thủ. Đó cũng chính là tính cách của mỗi thành viên Vovinam.
Tư thế “Nghiêm lễ” là thế vật đầu tiên
Tay phải khi đưa thẳng về phía trước đã biểu trưng sự chào mời, hướng dẫn tân khách với tình thân thiết. Đây cũng là động tác vật đầu tiên trong hệ thống Vật căn bản của Vovinam – đặt tay vào gáy đối phương mỗi khi thực hiện thế vật, sau đó kéo đối phương về phía mình (dụng võ). Bởi chỉ dụng võ sau khi đặt lên đó một tình thương, nên tay kéo về đặt trên trái tim.
Đối với hầu hết các sắc dân trên toàn thế giới, trái tim tượng trưng cho tình yêu. Trong Vovinam, Sáng tổ đặt tên là trái tim Từ Ái. Có nghĩa là trái tim người mẹ. Đó là một thứ tình yêu gần như không biên giới, vì nó bao la, sâu thẳm, thể hiện bằng sự hiến dâng, hy sinh tuyệt đối cho con cái của người mẹ. Trái tim Từ Ái là trái tim Vovinam.
Dụng võ của gia đình Vovinam với chủ trương không thượng đài, chỉ có nghĩa duy nhất là tập luyện, chơi đùa khi thực hành các thế vật. Vì vậy, Sáng tổ Nguyễn Lộc muốn học trò ông phải có tình thương của một người mẹ khi khổ luyện để giảm thiểu tối đa sự đau đớn nguy hiểm cho các thành viên trong gia đình.
Tư thế “Nghiêm lễ” là cốt lõi của Vovinam
Với mong muốn luyện cho học trò một thân thể rắn chắc, dẻo dai, Sáng tổ Nguyễn Lộc đã đề xướng phương pháp luyện thân thép nên mới có bàn tay thép.
Khi bàn tay thép đã đè sát trái tim Từ Ái là đã chuyển từ tinh hoa thứ nhất (võ thuật) sang tinh hoa thứ hai (tình Vovinam) – một thứ tình phát xuất từ khổ luyện bằng những thế vật hòa với hành tàng (hoạt động ẩn chứa bên trong) của trái tim Từ Ái.
Hình thức áp tay lên ngực đã thể hiện sự trấn an, sự tự vấn lương tâm trước nghịch cảnh sắp tới. Qua đó, Sáng tổ đã nhắc nhở học trò của ông phải bình tĩnh sáng suốt, phải dùng tình thương yêu, sự hy sinh bao la của người mẹ đối với con cái để hóa giải mọi tình huống xảy ra.
Có nhẫn nhục, cẩn trọng thì mới mong vượt khỏi lên trên những ngang trái khó khăn có thể dẫn tới đớn đau, nguy khốn cho mình. Trong từ ngữ Hán Việt, chữ “nhẫn” gồm chữ “đao” ở trên, chữ “tâm” ở dưới. Giống như hình thức nghiêm lễ, có nghĩa là nhịn nhục tất cả những nghịch cảnh đã từng xảy ra, những đớn đau tan hồn nát xác giống như những gì Sáng tổ đã chịu đựng?
Có nhịn nhục thì mới biết bao dung để tha thứ cho người, để vượt khỏi lên trên những tối tăm tội lỗi, để giống như trái tim Từ Ái miệt mài “lắng trong gạn đục” đưa máu nuôi nấng tâm thân.
Và những dòng Từ Ái đó sẽ hội nhập với trăm ngàn nguồn thương yêu khác để tạo thành biển cả cho tròn câu thương yêu và tha thứ vô bờ. Đó là 7 chữ cuối cùng của một bậc tài hoa mạng yểu, một thiên tài trước khi trở về cõi vĩnh hằng. Bảy chữ này chính là cứu cánh của gia đình Vovinam.
Tư thế “Nghiêm lễ” được gọi là cốt lõi của Vovinam, là bài học đầu đời của mỗi thành viên bước chân vào gia đình Vovinam và sẽ là hành trang trọn đời của mỗi thành viên.
Ý nghĩa tư thế “Lễ”
Nghiêng mình để bày tỏ sự khiêm cung với cả tấm lòng, mặt hơi ngước lên để bày tỏ sự quang minh, công chính. Hành động dịu dàng, uyển chuyển, linh hoạt nhưng không mất đi phong thái hiên ngang vững vàng của một con người. Ngước mặt nhìn người đối diện để bày tỏ sự trang trọng, trong sáng, chính trực với ánh mắt khoan dung, hoan hỷ.
Theo truyền thống lễ giáo Việt Nam thì chữ Đức và Hạnh là căn bản của đạo làm người (đạo ở đây có nghĩa là con đường).
Cửu đức và bát hạnh đã được lưu truyền và coi đây như là khuôn thước cho con người thời phong kiến và ngày nay vẫn còn được tôn trọng cũng như noi theo. Phàm con người muốn hoàn hảo đều phải có cửu đức. Nam chú trọng đến ngũ đức (ngũ thường) là Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí,Tín và nữ giới cần tứ đức là Công, Dung, Ngôn, Hạnh. Trong giới võ thuật, thiết nghĩ cần thêm đức thứ mười là Dũng. Bên cạnh cửu đức là bát hạnh gồm Hiếu, Để, Trung, Tín, Lễ, Nghĩa, Liêm, Sĩ.
Trong nghi thức Nghiêm lễ có đầy đủ những đức hạnh chính và nhiều đức hạnh phụ khác (khiêm tốn, thanh cao, bất khuất, thành khẩn, hy sinh, nhẫn nhịn…). Tùy theo không gian và đối tượng, những đức hạnh có sẵn trong người mỗi thành viên sẽ theo thói quen mà phát khởi bằng hành động bên ngoài hoặc bừng lên trong tâm não. Những ý nghĩa cụ thể về thập đức và bát hạnh cùng giá trị của nó trong xã hội hiện đại sẽ được đế cập trong một bài viết khác.
Ngoài ra, lối chào còn là cách để học viên thể hiện sự đoàn kết và sự đồng lòng. Trong mỗi buổi tập, việc thực hiện lối chào không chỉ là một nghi lễ mà còn là cơ hội để tất cả mọi người cảm nhận được sự gắn kết và sự thống nhất trong đội nhóm.
Tại Trường Cao Đẳng FPT Polytechnic, lối chào Nghiêm lễ trong môn phái Vovinam Việt Võ Đạo không chỉ là một phần của chương trình giáo dục thể chất mà còn là một phần không thể thiếu trong việc xây dựng tinh thần đoàn kết và sự tự tin cho học viên. Đồng thời, đó còn là cầu nối giữa các thế hệ học viên, truyền dạy những giá trị văn hóa truyền thống từ quá khứ đến tương lai.
Giảng viên Nguyễn Văn Mạnh
Bộ môn Cơ bản
FPT Polytechnic Hà Nội
